فرض اهریمن بداندیش و طرح فلسفی دکارت

دکارت در تامّل نخست شک‌هایی را درباره‌ هر چیزی که می‌توان در آن تردید کرد، مطرح می‌کند و در تامّلات بعدی می‌کوشد به همه این شک‌ها، به‌نوعی پاسخ گوید و با این کار نشان دهد که حتی با وجود شک‌های افراطی بازهم امکان نیل به معرفت یقینی وجود دارد. به این معنا که می‌خواهد با خود شک به مصاف با شک برخیزد. آنچه در این مقاله مدنظر است این است که آیا دکارت توانسته است بنا به ادعای خود، پس از تامّل نخست، در تامّلات دوم تا ششم یک‌به یک شک‌های مطرح در تامّل نخست را به‌یاری روش تحلیل نفی ‌کند. نویسندگان مقاله بر آنند که دکارت واپسین و در واقع، افراطی‌ترین شک خود را در تامّل نخست، یعنی فرض اهریمن بداندیش را، که با این شک، برنامه تردیدافکنی او کامل می‌شود و وجود عالم مادی یک‌سره در مظان تردید واقع می‌شود، در هیچ‌کجای تامّلات و حتی در پاسخ به اعتراضات هفت‌گانه، برطرف نکرده است. به‌نظر می‌رسد او در ادامه تامّلات، جایگاه و نقش اهریمن بداندیش را در نظام فلسفی‌اش فراموش می‌کند یا آنکه نمی‌تواند خود را از چنبره این فرض شکاکانه برهاند. در این مقاله ما با استناد به آرا خود دکارت و اشاره به نظرات چندی از شارحان و مفسران او می‌کوشیم به جایگاه و نقش اهریمن بداندیش در سیر شک دکارتی و میزان موفقیت او در غلبه بر شک بپردازیم و معضلی را که به نظر می‌رسد نظام فلسفی دکارت در این راستا با آن رو‌به‌روست، بازنماییم.