درون‌ماندگاری فرّار است! نقدی بر خوانش نظریه‌ زبان یلمزلف به‌مثابه «نقد عقل محض زبانی»

مقاله‌ حاضر نقدی است بر خوانش صفایی (1400) از گلوسم‌شناسی یلمزلف به‌مثابه «نقد عقل محض زبانی». صفایی در خوانش انتقادی خود از کتاب تمهیدات، با ارجاع به انگاره‌ شناختی کانت و چند رویکرد دیگر، نظریه‌ زبان یلمزلف را پیشینی، غیرتجربی، محض، عقل‌گرا و متعالی می‌داند. ما، پس از ارائه‌ نکاتی درباره‌ نسبت تمهیدات با کلیت نظریه‌ زبان و نیز اشاره‌ای به چند مسئله پیرامون ترجمه‌ فارسی اثر، موارد اصلی نقد صفایی را با رجوع به گستره‌ وسیع‌تری از آثار یلمزلف مورد سنجش قرار می‌دهیم. با اتکا به انگاره‌ معرفت‌شناختی کانتی، به این نتیجه می‌رسیم که معرفت این نظریه، برخلاف خوانش منتقد، «پسینی تحلیلی» است. با بررسی مسئله‌ «درون‌ماندگاری»، درمی‌یابیم که اطلاق صفات «حلولی» و «متعالی» به این نظریه نادرست است. در مورد «ساختار»، تصریح می‌کنیم که این نظریه «برساختی» است و در آن «ضرورت پیشینی» بر ساختار تحمیل نمی‌شود. در کل، ما نظریه‌ یلمزلف را از حیث روش‌شناسی و معرفت‌شناسی تجربی، پسینی، استنتاجی، خود‌اندیش، برساختی، تجربه‌گرا و درون‌ماندگار توصیف می‌کنیم و نتیجتاً، قراردادن آن در زمره‌ نظریه‌های «عینیت‌گرا»ی مورد نقد لیکاف را منتفی می‌دانیم. سرانجام، با اشاره به امکان گفتگوی این نظریه با دیگر نظریه‌های زبانی (من‌جمله رویکردهای شناختی)، بر اهمیت امروزی آن در ساحت نظریه‌پردازی زبان تاکید می‌کنیم.

immanence is volatile! a critique on reading hjelmslev’s theory of language as “critique of pure linguistic reason”

in his critical reading of the book prolegomena to a theory of language, safaie (2021), referring to a kantian epistemology and several other approaches, considers hjelmslev’s theory of language a priori, non-empirical, pure, rationalist, and transcendent. in our study, after presenting the relationship between the prolegomena and the theory of language as a whole, as well as pointing out some issues regarding the persian translation of this book, we assess the main problems raised in safaie’s critique by referring to a wider range of hjelmslev’s works. looking from a kantian viewpoint, we conclude that the knowledge and propositions provided in this theory, are “analytical a posteriori”. examining the problem of “immanence”, we find that “holuli” (“entering from outside”) and “transcendent” cannot be attributed to glossematics. under the issue of “structure”, we state that this theory is “constructive” and that no “a priori necessity” is imposed on the structure. in general, we describe hjelmslev’s theory of language in terms of methodology and epistemology as empirical, a posteriori, reflexive, deductive, constructivist, and immanent, and therefore we don’t agree with the idea of putting this theory among objectivist theories criticized by lakoff. finally, by pointing to the possibility of dialogues with other linguistic theories (including cognitive approaches), we underline the potential importance of glossematics in the field of language theorization today.