«تعلّق به» و «گسستن از»؛ تامّلی بر نسبت هرمنوتیک گادامر، پداگوژی انتقادی و سنّت

در عالم فلسفه، بحث‌ها دربارۀ مناقشۀ گادامر با هابرماس بر سر موضوع سنّت همچنان جاری است. اما در عرصۀ فلسفۀ تعلیم و تربیت معمولاً هرمنوتیک فلسفی گادامر از سوی مدافعان پداگوژی انتقادی، به محافظه‌کاری متّهم شده و پژوهش‌های اندکی در دفاع از توان انتقادی هرمنوتیک گادامر به چشم می‌خورد. در اسناد رسمی نظام آموزشی ایران نیز اگرچه بر پاسبانی و در عین حال بازسازی سنّت‌ها تاکید می‌شود، اما در عمل نوعی سرگشتگی در توجه متوازن به این دو مشهود است. این پژوهش در پی آن است تا با بازخوانی جایگاه سنّت در هرمنوتیک گادامر، عناصر انتقادی آن را واکاوی کند و به این ترتیب هم دفاعیه‌ای از تعلیم و تربیت بر مبنای هرمنوتیک فلسفی در برابر پداگوژی انتقادی ارائه داده و هم الگویی برای مواجهه با سنّت‌ها در تعلیم و تربیت فراهم آورد. مدّعای اصلی این پژوهش آن است که تلّقی گادامر از سنّت هم‌زمان واجد بیان توصیفی به عنوان مبنای تربیتی و بیان هنجارین به عنوان اصل تربیتی است و بستر تحقق هر دوی آنها «یادگیری از مسیر منفیّت» است. در چنین بستری، «تاثیر و تاثّر آگاهی و تاریخ‌»، «در نظر گرفتن سنّت به عنوان پاسخی برای یک پرسش»، «فاصله‌گیری انتقادی از سنّت» و «کاربست سنّت» مهمترین عناصر انتقادی خواهند بود که هرمنوتیک گادامر را از یک هرمنوتیک محافظه‌کار و سنّت‌گرا متمایز خواهند ساخت.

belonging to and distanciating from: reflections on gadamer’s hermeneutics, critical pedagogy, and the concept of tradition

discussions about the gadamerhabermas debate continue in philosophy. but in philosophy of education, gadamer’s philosophical hermeneutics is usually accused of conservatism by the defenders of critical pedagogy, and there are few studies in defense of the critical power of gadamer’s hermeneutics. in iran, official education reform documents emphasize both guarding and reconstructing tradition, but in practice, this balance seems ambiguous. through rereading gadamer’s hermeneutics, this paper analyzes the critical elements of tradition. in this way, it provides a defense of education based on philosophical hermeneutics and a model for confronting traditions in education. the central claim of this study is that gadamer’s understanding of tradition has both a descriptive expression as an educational basis and a normative expression as an educational principle. the ground for the realization of both is learning through negativity. in this context, historically effected consciousness, considering tradition as an answer to a question, critical distanciation from tradition, and application of tradition will be the most important critical elements that distinguish gadamer’s hermeneutics from conservative and traditionalist hermeneutics.