جایگاه نگرش الهیاتی و نظریۀ تکاملی در اندیشۀ جان دیویی

جان دیویی قصد داشت تا بر اساس نظریۀ تکاملی داروین، نحوۀ نگرش ما را نسبت به جهان پیرامونمان متحول سازد. او در روزهای پیشامدرن برای رسیدن به وعدۀ مدرنیته که همانا ترقی و پیشرفت در تمام زمینه‌ها بود تلاش می‌کرد. دیویی نه‌تنها چنین مرحله و گذاری را پیش‌بینی نمود بلکه راه و روش عبور از آن را نیز مورد مطالعه قرار داد. در این مقاله از سال‌هایی که دیویی یک مسیحی پر شور بود آغاز کرده ایم و به زمانی‌که او مجذوب علوم تکاملی گشت و با رویکردی عقل‌گرایانه به بسط نظریۀ «تجربۀ» خود رسید، پرداخته‌ایم. طبق رویکرد طبیعت‌گرایانۀ دیویی به انسان، ما با تجربه‌های دینی روبرو هستیم که در فرایند تکاملی، پاسخی به نیازهای اولیۀ انسان بوده و در بستر فرهنگ‌های مختلف در قالب ادیان متفاوتی ظاهر شده‌اند. تجربۀ‌دینی مدنظر دیویی، همان آرزوها و رویاهای شخصی انسان است. خدا، آخرت، دین و امور فراطبیعی از این جنس بوده و زادۀ تبادل و سازگاریهای انسان با محیط‌زیست او می‌‌باشند. پس سخنی از عوالم دیگر و جهان‌هایی با سطح‌های مختلف و یا جهان‌هایی موازی که جدیداً بر‌اساس فرضیه‌های علمی مطرح شده نیست. معنویت، دین و اخلاق، همگی طبیعی، تجربی، واقعی و البته با‌ارزش هستند. دیویی انسان را به‌عنوان یک ارگانیزم در بین میلیون‌ها‌ جاندار دیگر و در پیوند و پیوستگی با آن‌ها در‌نظر می‌گیرد و به کاربرد و کارکرد تجربه‌های دینی در زندگی روزمره می‌پردازد.

The Place of Theological Attitude and Evolutionary Theory in John Dewey’s Thought

According to Darwin’s theory of evolution, John Dewey wanted to change the way we look at the world around us. In the premodern days, he strived to achieve the promise of modernity, which was progress and advancement in all fields. Dewey not only foresaw such a step, but also studied the way through it. In this article, we begin with the years when Dewey was an ardent Christian, and deal with the time when he became fascinated with the evolutionary sciences and developed his theory of &experience& with a rationalist approach. According to Dewey’s naturalistic approach to man, we are confronted with religious experiences that, in the evolutionary process, are a response to basic human needs and have emerged in the context of different cultures in the form of different religions. In Dewey’s view, &religious experience& is a personal dream of man. God, the Hereafter, religion and supernatural things are of this kind. These things are born of human exchange and adaptation to his environment. So for Dewey, there are no other worlds and worlds with different levels or parallel worlds that have recently been expressed on the basis of scientific hypotheses. Spirituality, religion and morality are all natural, experimental, real and of course valuable. Dewey considers man as an organism among millions of other living beings and in connection with them, and deals with the application and function of religious experiences in daily life.