فیشته و قوام یافتنِ اجتماعیِ سوژه

در مرکز آنچه امروز «فلسفه قاره‌ای» خوانده می‌شود، تزی است که می‌توان آن را «تز اجتماعی بودن سوژه» نامید. مطابق این تز، سوژه ضرورتاً به صورت اجتماعی تقویم می‌یابد. به عبارت دیگر، چنین نیست که در ابتدا افراد یا سوژه‌های تک و جداافتاده‌ای وجود داشته باشند و سپس وارد رابطه با دیگر سوژه‌ها رابطه برقرار کنند، بلکه سوژه‌ها از همان ابتدا با رابطه با یکدیگر شکل می‌گیرند. می‌توان گفت اولین کسی که به صورت نظام‌مند برای این تز استدلال آورده، یوهان گوتلیب فیشته است. در این مقاله استدلال فیشته را آن‌گونه که در کتاب بنیاد حق طبیعی (1796) او آمده است، باز سازی می‌کنم. ایده اصلی در این بازسازی، آن است که طبق نظر فیشته، سوژه تنها در صورتی می‌تواند خود را مولف حقیقیِ کنش خود بداند که فرض کند سوژه‌های دیگری وجود دارند که می‌توانند انجام این کنش را به او نسبت دهند. به بیان دیگر، نزد فیشته، فعالیت اِسناد به خود که مقوم سوژه است، تنها با شرط فرضِ وجود سوژه‌های دیگر ممکن است.

The Social Constitution of Self for Fichte

What I call in this paper “the sociality of subjectivity thesis” lies at the very center of what is now called “Continental philosophy”. According to this thesis, the subject is necessarily socially constituted. In other words, it is not the case that there are first some isolated subjects, who then get into relation with each other; rather, the subjects from the beginning are formed through their interrelation. The first philosopher who systematically argued for this thesis is Johann Gottlieb Fichte. In this paper, I reconstruct Fichte’s argument, as it appears in his 1796 Foundations of Natural Right. The central idea of this reconstruction is the following: for Fichte, the subject can regard herself as the genuine author of her actions, only when she presupposes that there are other subjects who can ascribe those actions to her. That is, the activity of selfascription, which constitutes the subject, is only possible with the presupposition that there are other subjects.