منطق، پیش‌منطق یا زیرمنطق: جستاری در باب پایه تحلیل

بحران حاصل از منطق‌گرایی و نابسنده‌بودن پیشنهاده‌های آن برای پایه تحلیل امور یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های معرفت‌شناسی، به‌خصوص از اوایل قرن بیستم میلادی به این‌سو است. لوی‌برول با بررسی کارکردهای ذهنی اقوام ابتدایی از زاویه‌ای جدید، به ضرورتِ قائل‌شدن به ذهنیتی دیگر در جوار ذهنیت علمیمنطقی به‌منظور تحلیل بسنده سازوکار متفاوت آن اذهان تاکید می‌کند. او این ذهنیت را، که متضمن زیست عرفانی است، پیش‌منطقی می‌نامد. ذهنیت پیش‌منطقی، بر خلاف ذهنیت علمیمنطقی، نسبت به قانون امتناع تناقض بی‌اعتناست و بر اساس قانون آمیختگی عمل می‌کند. وی به همزیستی این دو سنخ متمایز و مستقل اشاره می‌کند. یلمزلف با پذیرش پیشنهاده لوی‌برول، ایده‌های او را در ساحتی معرفت‌شناختی حول مسئله کلی تحلیل ساختارها پی می‌گیرد. او با گسترش ابژه بررسی به زبان و نشانگان، به نظام زیرمنطقی که ممکن‌کننده منطق و پیش‌منطق است نایل می‌شود. یلمزلف با بهره‌گیری از قانون آمیختگی تاکید می‌کند که تقابل پایه‌ای در تحلیل نظام‌ها (زبانی و نشانگانی) تقابل میان a (جزء) و a + (nona) (کل) است، نه چنان که منطق‌گرایی پیشنهاد می‌کند، تقابل میان a و nona (تناقض). بر این اساس، او در نظریه (یا علم) گلوسم‌شناسی، هنگام تحلیل نظام‌ها یا همان مفصل‌بندی مقولات معطوف به پیوندهای تقابلی، دستگاه محاسباتی صوری زیرمنطقی را به عنوان بدیلی برای منطق (که در نظریه بسیاری چون لوی‌استروس، یاکوبسون و چامسکی پایه تحلیل است) صورت‌بندی می‌کند. خود نظام‌های منطقی به عنوان وضعیت‌هایی از نظام‌های زیرمنطقی امکان ثبت‌شدن می‌یابند. زیرمنطق (و آمیختگی) یکی از ارکان بدیعی است که یلمزلف از طریق آن در گلوسم‌شناسی، که هدف‌اش تاویل و تحلیل انسانجهان به‌مثابه متن است، امکانات معرفت‌شناختی جدیدی را می‌گشاید. در این جستار، ما این دو نظریه را به عنوان پیشنهادهایی بدیل برای منطق‌گرایی مورد بررسی قرار می‌دهیم و خط‌وربط‌شان را می‌سنجیم.

Logic, Prelogic or Sublogic: A Study on the Basis of Analysis

From the first decades of the 20th century, the crisis of Logicism and its inappropriate propositions for the general basis of the analysis of all the facts is among the most problematic epistemological issues. By studying the specific mental functions of primitive societies from a new angle, LévyBruhl shows that if we want to have an appropriate analysis of their fundamentally different mind and life, it would be necessary to introduce a mentality other than our scientificlogical one. He calls it “mystic mentality”; a mentality which, instead of logic, is based on “prelogic”. The prelogical system is indifferent to the law of noncontradiction and is formed based on the law of “participation”. He claims that these two distinct and independent types of mentality coexist. Hjelmslev basically accepts LévyBruhl’s proposal and takes advantage of the epistemological consequences of his ideas as a support for dealing with the general problem of structural analysis. Taking the most general concept of language (or semiotic) as the object of his special immanent theory, he introduces the “sublogical system” as a ground from which the logic and prelogic can be derived. He refers to the law of participation and claims that the basic opposition in a semiotic is that between A and A+(nonA), and not, as logic assumes, the one between A and nonA (contradiction). Regarding this hypothesis, Hjelmslev establishes a formal sublogical calculus in the procedure of his Glossematics while treating the analysis of systems (or the articulation of categories concerning oppositions). It should be considered as an alternative to the logical proposal which is established as the basis of the analysis in many theories such as those of Jakobson, LéviStrauss, Chomsky, and so on. In the present study, we intended to explain LévyBruhl’s prelogic and Hjelmslev’s sublogic and their relations, and to cast light on an important possible response to the epistemological problem of the inadequacy of logicism.