درآمدی به خاستگاه و قابلیت‌های مقوله «حیثیت» در منطق و فلسفه اسلامی

هرچند مفهوم «حیثیت» برای مخاطبان و پژوهشگران فلسفه اسلامی ناآشنا نیست، اما به نظر می رسد تا کنون ظرفیت این مفهوم چنان که باید و شاید مورد توجه قرار نگرفته است. در این مقاله پس از بیان خاستگاه حیثیت، گزارشی جامع از جایگاه و گره گشایی های آن در قلمرو منطق و فلسفه اسلامی، به خصوص در حکمت متعالیه، عرضه شده است. همچنین نسبت میان حیثیت با مقید بودن و اعتباریات نیز در حد امکان مورد بررسی قرار گرفته است. برای این کار مثال های فراوانی آورده شده است تا از این حیث ابهامی در کار نباشد. سپس نشان داده شده است که این بحث چه قابلیتی دارد و در عین حال برای آنکه به درستی از قابلیت آن استفاده شود به شروطی بایستی مراعات شود. همچنین در پایان به اختصار این ایده مطرح شده است که توجه به مقوله حیثیت می تواند میان جزمیت و نسبی گرایی، راهی میانه و مطلوب بگشاید.

An Introduction to the Origins and Capabilities of the Category of Mode in Islamic Logic and Philosophy

Although the concept of mode is not unknown for audiences and scholars of Islamic philosophy, it seems this concept is not well considered. In this article after considering the origin of mode, a comprehensive description on its position and solutions in the field of Islamic logic and philosophy is supplied, especially in transcendent wisdom. The relationship between prestige and credit is also examined as much as possible. Numerous examples have been provided to avoid ambiguity in this regard. Then the capabilities of this discussion and at the same time, the necessary conditions to utilize it have been showed. It is also summarized at the end of this article that observing the issue of mode can pave the way between dogmatism and relativism.