پیچیدگی امور و دشواری تبیین علّی

معمولاً تبیین علمی برابر با شناخت علل دانسته می‌شود. برخی به دلایلی در اینْ تردید روا داشته‌اند، با وجود این به‌نظر می‌رسد که هم در تاملات عقل سلیم و هم در بررسی عمیق و تخصصی شناخت، کماکان روال غالب به نفع این فتوا می‌دهد که ما به ‌ازای درک تبیینی اغلب همان تعلیل یا کاوش علل است، اما علت‌کاوی و علت‌یابی کار آسانی نیست. این مقاله در مقام تقویت این ایده است که مشکل اصلی تبیین علّی در دنیای علم بیشتر مشکلی عملیاتی ناشی از دشواری تشخیص شبکۀ علل است، نه خود اصل علیت و ارزش معرفت‌شناختی آن. دشواری اصلی تبیین علّی و پیش‌بینی‌بردار برآیند، یا تعیین برونداد و معلول نهایی، عمدتاً نهفته در کثرت، تنوع، همکنش، و دینامیزم علل و عوامل دخیل در یک فرایند علّی است، که شبکه‌ای می‌سازد که تشخیص و تفکیک و تجمیع و برآورد و محاسبه بردارهای موثر در آن اغلب دشوار و گاهی عملاً ناممکن می‌نماید. رشد کند علم (نه فناوری)،  حضور نظریه‌های رقیب، نگاه احتمالاتی، و تبیین‌های موقت و مردد و کم توان در علم بیشتر به این دشواری آزمایشگاهی مربوط است تا به مشکل معرفت‌شناختی اصل علیت.

Complexity and Causal explanation

The scientific explanation is usually defined as finding the cause. For some reasons, this has been a subject of doubt, however, it seems that, both in common sense as well as in philosophical approach, the mainstream still support the very Idea of explanation something as introducing its cause. But cause searching and cause finding are not so easy tasks. This Article is for corroborating the idea according to which the essential tension in scientific research is derived from the practical difficulty of distinguishing a complex netting of causes, not from the theoretical disfunction of causality. Multiplicity, variety, interaction, and dynamism of causes and factors intervening in a causal process constitute oftentimes a perplexing netting in which it is difficult, sometimes practically impossible, to distinguish, dissociate, evaluate, and calculate vectors effective on final resultant and explain or predict the output or the effect the process in question has. Not paying enough attention to it leads mistakenly to doubt about causality itself. The problem is pragmatic, not paradigmatic.