فیزیکالیسم و اگزیستانسیالیسم

این مقاله به نزاع میان اگزیستانسیالیسم1 و فیزیکالیسم بر سر اصالت یا عدم اصالت «تفکر و آزادی انسان» و به تعبیری امکان یا عدم امکان تقلیل و تاویل نحوه تفکر،‌ کنش ها، انتخاب ها و تصمیمات آدمی بر اساس شرایط و امور فیزیکی، بیولوژیک، ‌مغزی و نورولوژیک پرداخته است. به بیان ساده تر، نحوه تفکری که از آن، به اعتبارهایی متفاوت و در قرون هفده تا بیست، به تعابیر گوناگونی چون طبیعت گرایی (ناتورالیسم)، ماده گرایی (ماتریالیسم) و قول به اصالت امر فیزیکی (فیزیکالیسم) یاد می شود، می کوشد بر اساس روشی تقلیل گرایانه (reductionist) حقیقت وجودی انسان و آن بارقه ای را که نحوه هستی خاص آدمی است و در زبان اسطوره ای افلاطون از آن به «روح»، در زبان و ادب فارسی «جان»، در زبان کانت «قوه خیال استعلایی»، در زبان کی یرکه گور و اگزیستانسیالیسم «اگزیستانس»، و در زبان هایدگر «دازاین» تعبیر می گردد، به منزله محصول و معلول امور مادی، طبیعی یا فیزیکی تلقی کرده، قدرت تفکر و توانایی انتخاب یا آزادی آدمی را نه به عنوان اموری اصیل یعنی تقلیل ناپذیر (irreducible) بلکه نتیجه فرعی امور طبیعی، فیزیکی و فرآیندهای بیولوژیک بنمایاند. این مقاله مدعی است که در چالش میان فیزیکالیسم و تقلیل گرایی از یکسو با اگزیستانسیالیسم و معتقدان به وجود اگزیستانس یا دازاین از سوی دیگر، چالش گاه اصلی و محل نزاع غالباً به خوبی تعیین نگشته، لذا بحث در خصوص این چالش نظری در مسیر مناسبی سیر نکرده است. نگارنده، علاوه بر کوشش به منظور نشان دادن دقیق محل نزاع مذکور، در صدد است تا اصلی ترین مبانی فیزیکالیسم را مورد تردیدهای جدی قرار دهد.

Existentialism and Physicalism

This article is about the dispute between existentialism and physicalism concerning the in/authenticity of the human being’s thought and freedom. It deals with the impossibility of reducing human thought, practice, choice, and decision to their physical, biological, brainbased or neurological aspects. In other words, the way of thinking which can be called naturalism, materialism, or physicalism based on different criteria (from seventeenthcentury until twentieth century) tries to interpret human existence (“soul” in the mythological language of Plato, “transcendental imagination” in Kant’s philosophy, “existence” in Kierkegaard’s thought and existentialism and “Dasein” in Heidegger’s view) as a product of physical, natural or material processes and does not regard human freedom of choice as authentic (or irreducible) but as a secondary product of biological natural phenomena. This article claims that the main matter of the dispute is not specifically determined in the debate between physicalism or reductionism on the one hand and the philosophers believing in existence or Dasein on the other hand. This vagueness has caused the discussion about the theoretical challenge not to undergo a smooth path. In order to make clear the exact parameters of the central matter of dispute, I try to challenge the fundamentals of physicalism.