کشف ابعاد فرااخلاق در محیط‌های یادگیری مبتنی بر هوش مصنوعی: مطالعه‌ای فراترکیب

هدف: هوش مصنوعی با توانایی بی‌نظیر خود در نوآوری، انقلابی در محیط‌های یادگیری ایجاد کرده است. با این حال، می‌بایست چالشهای اخلاقی آن نیز در نظر گرفته شود. هدف این مطالعه، کشف ابعاد فرااخلاق در محیط‌های یادگیری مبتنی بر هوش مصنوعی با رویکرد فراترکیب بود. روش: این مطالعه بر اساس هدف، تحقیق کاربردی؛ با توجه به ماهیت داده‌ها، تحقیق کیفی و با توجه به اجرای آن، جزء پژوهشهای فراترکیب با رویّۀ هفت مرحله‌ای سندولوسکی و بارسو(2006) بود. کلیدواژه‌های مشخص در پایگاههای اطلاعاتی مجلات نور، مگیران، سیویلیکا، گنج، علم‌نت؛ آی‌جت، اریک، اسکوپس، ساینس دایرکت و گوگل اسکالر جستجو شد و پس از چندین مرحله غربالگری، در  نهایت 23 مقاله انتخاب و با کدگذاری و تحلیل مضمونی و متاسنتزی به شش مولفه ختم شد. یافته‌ها: مولفه‌های انصاف و برابری، حفظ حریم خصوصی و امنیت، عدم سوء استفاده، استقلال و خودمختاری، شفافیت و توضیح‌پذیری و همکاری میان رشته‌ای، در این مطالعه بررسی شد. بررسی‌ها نشان داد که ادغام ملاحظات فرااخلاقی با هوش مصنوعی، محیط‌های یادگیری اخلاقی‌تر و موثرتری را پرورش می‌دهد. این ترکیب منحصر‌به‌فرد، پیشرفتهای معناداری را در فنّاوری آموزشی امکان‌پذیر می‌کند. نتیجه‌گیری: نتایج نشان می‌دهد که این مولفه‌ها با ترکیب بینش فلسفی با اجرای عملی، مبنایی برای چارچوب آموزشی متحول‌کننده فراهم می‌کنند که مربیان و یادگیرندگان را نه تنها برای استفاده از ابزارهای پیشرفتۀ هوش مصنوعی، بلکه برای ارزیابی انتقادی خروجی‌های آنها نیز آماده کرده و در نتیجه، نسل جدیدی از متخصصان اخلاق‌مدار و آگاه به فنّاوری را پرورش می‌دهند.

uncovering meta-ethical dimensions in ai-based learning environments: a meta-synthesis study

introduction: artificial intelligence (ai) has revolutionized learning environments with its unique ability to innovate, however, its ethical challenges must also be considered. the aim of this study is to identify the components of meta-ethics in ai-based learning environments with a meta-synthesis approach. methods: this study was based on the purpose as applied research, considering the nature of the data as qualitative research, and considering its implementation as meta-synthesis research with the seven-step procedure of sandulowski and barso (2006). specific keywords were searched in databases; noor, magiran, civilica, ganj; alamnet; ijet, eric, scopus, science direct, and google scholar. after several stages of screening, 23 articles were finally selected and ended up with 6 components through coding and thematic and meta-analysis. findings: the components of fairness and equity, privacy and security, non-abuse, autonomy and autonomy, transparency and explainability, and interdisciplinary collaboration were examined in this study. conclusion: the results show that these components, by combining philosophical insight with practical implementation, provide the basis for a transformative educational framework that prepares educators and learners not only to use advanced ai tools but also to critically evaluate their outputs, thereby cultivating a new generation of ethical and technologically aware professionals.