بررسی تاثیر عوامل اقتصادی- اجتماعی و رفتاری بر مرگ و میر ناشی از تصادفات جاده‌ای رانندگان

مقدمه: امروزه حوادث ترافیکی منجر به مرگ، یکی از چالش‌های مهم کشورهای در حال توسعه شناخته شده است و تبعات سنگین اقتصادی و اجتماعی به دنبال دارد. پژوهش حاضر با هدف بررسی تاثیر عوامل اقتصادی- اجتماعی و رفتاری بر مرگ و میر ناشی از تصادفات جاده‌ای رانندگان در استان آذربایجان غربی انجام شد.روش‌ها: این مطالعه از نوع مقطعی- تحلیلی بود که از سال 1397 تا 1401 انجام گردید. جامعه تحقیق شامل 428 راننده بستری ناشی از تصادف بود. به منظور ارزیابی روابط هم‌زمان بین متغیرها و با توجه به متغیر پاسخ دو حالتی، از مدل معادلات ساختاری تعمیم یافته (generalized structural equation modeling یا gsem) استفاده شد. داده‌ها در نرم‌افزارهای stata و mplus مورد تجزیه و تحلیل گرفت.یافته‌ها: رابطه خطی معنی‌دار و مثبتی بین مرگ و میر ناشی از تصادفات رانندگی با جنسیت [(770/1 = odds ratio (or)، 030/0 = p]، تحصیلات (053/2 = or، 002/0 = p)، مصرف الکل (193/2 = or، 001/0 = p)، مصرف مواد مخدر (170/3 = or، 001/0 > p)، تلفن همراه (695/6 = or، 001/0 > p)، کمربند ایمنی (664/3 = or، 001/0 > p)، کیسه هوا (314/4 = or، 038/0 = p)، شغل (809/5 = or، 012/0 = p)، درامد (212/8 = or، 013/0 = p) و ارزش خودرو (634/9 = or، 001/0 = p) وجود داشت. وضعیت تاهل نیز (43/0 = or، 014/0 = p) رابطه خطی معنی‌دار، اما منفی نشان داد. همچنین، بین مرگ و میر ناشی از تصادفات رانندگی و سن ارتباط معنی‌داری مشاهده نشد.نتیجه‌گیری: بین عوامل اقتصادی- اجتماعی و رفتاری رانندگان با مرگ و میر ناشی از تصادفات، ارتباط معنی‌داری وجود دارد و ارزش پایین خودرو، درامد کم راننده و صحبت کردن با تلفن همراه هنگام رانندگی به ترتیب بیشترین تاثیر را نشان دادند. پیشنهاد می‌گردد سیاست‌گذاران حوزه سلامت و اقتصاد با شناخت این عوامل خطر، جهت کاهش تصادفات و مرگ و میر ناشی از آن، به انجام مداخلات مناسب اقدام نمایند.

investigating the effect of socio-economic and behavioral factors on the deaths caused by road accidents of drivers

background: today, traffic accidents resulting in fatalities are recognized as one of the significant challenges facing developing countries, with substantial economic and social repercussions. this study aimed to investigate the effect of socio-economic and behavioral factors on the fatalities caused by road accidents involving drivers in the west azerbaijan province, iran.methods: the present study was a cross-sectional-analytical research conducted from 2018 to 2022. the research population included 428 drivers hospitalized due to road accident. a generalized structural equation modeling (gsem) approach was employed to assess the simultaneous relationships among the variables, based on a dichotomous response variable. data analysis was performed using stata and mplus software.findings: a significant positive linear relationship was found between deaths caused by traffic accidents and several factors: gender [odds ratio (or) = 1.770, p = 0.030], education (or = 2.053, p = 0.002), alcohol consumption (or = 2.193, p = 0.001), drug use (or = 3.170, p < 0.001), use of mobile phone (or = 6.695, p < 0.001), safety belt usage (or = 3.664, p < 0.001), airbag (or = 4.314, p = 0.038), occupation (or = 5.809, p = 0.012), income (or = 8.212, p = 0.013), and the value of the car (or = 9.634, p = 0.001). in contrast, marital status showed a significant negative linear relationship (or = 0.43, p = 0.014). besides, no significant relationship was found between deaths caused by traffic accidents and age.conclusion: the results indicated a significant relationship between socio-economic and behavioral factors and accidental deaths. specifically, low car value, low driver income, and the use of mobile phones while driving were found to have the greatest impact. it is recommended that health and economic policymakers acknowledge these risk factors and implement appropriate interventions to reduce accidents and fatalities associated with them.