ارتقای رفتارهای پیشگیری‌کننده از بروسلوزیس توسط سفیران سلامت: کاربرد تئوری شناختی- اجتماعی

مقدمه: بروسلوزیس یکی از شایع‌ترین بیماری‌های قابل انتقال از حیوان به انسان است که با وجود برنامه‌های ریشه‌کنی، همچنان به عنوان یک بیماری آندمیک و مشکل بهداشتی در مناطق مختلف جهان به ویژه در کشورهای در حال توسعه باقی مانده است. از آن‌جایی که آموزش یکی از راهکارهای اساسی در کنترل و پیشگیری از این بیماری به شمار می‌رود، پژوهش حاضر با هدف بررسی تاثیر برنامه‌های آموزشی بر سفیران سلامت مبتنی بر تئوری شناختی- اجتماعی در جهت ارتقای رفتارهای پیشگیری‌کننده از بروسلوزیس در ساکنان مناطق روستایی مشهد در سال 1399 انجام شد.روش‌ها: این مطالعه از نوع کارآزمایی در عرصه شاهددار تصادفی شده بود و 120 نفر از ساکنان مناطق روستایی شهرستان مشهد به روش نمونه‌گیری تصادفی طبقه‌ای وارد تحقیق شدند. در مرحله اول طبقات به تصادف انتخاب و در مرحله دوم نمونه‌ها به صورت تصادفی از طبقات جمع‌آوری گردید. انتخاب افراد از دو روستا بود که به دو گروه آزمون و شاهد تخصیص یافتند. برنامه آموزشی اجرا شده شامل آموزش سفیران سلامت توسط محقق و در مرحله بعد، آموزش روستاییان توسط سفیران سلامت بود. داده‌ها با استفاده از پرسش‌نامه محقق ساخته شامل اطلاعات جمعیت‌شناختی، سازه‌های مدل شناختی- اجتماعی و رفتار جمع‌آوری گردید و با استفاده از آزمون‌های 2c، fisher’s exact و mann-whitney مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. یافته‌ها: میانگین سنی گروه‌های آزمون و شاهد به ترتیب 9.97 ± 33.90 و 9.35 ± 36.90 سال بود. بین میانگین نمرات سازه‌های آگاهی، انتظار پیامد، ارزش پیامد، خودکارامدی، خودکارامدی در غلبه بر موانع، خودتنظیمی، سازگاری عاطفی و سنجش رفتار پس از مداخله نسبت به قبل تفاوت معنی‌داری مشاهده گردید (0.001 > p)، اما در میانگین نمرات سازه‌های درک موقعیت و محیط، پس از مداخله آموزشی تفاوتی وجود نداشت (0.050 < p).نتیجه‌گیری: بر اساس نتایج، در صورتی که برنامه‌های آموزشی جهت آموزش سفیران سلامت و مردم روستا با بهره‌گیری از تئوری شناختی- اجتماعی که بر شاخص‌های فردی، شناختی، محیطی و رفتاری تاکید دارد، طراحی و اجرا گردد، باعث ارتقای رفتارهای پیشگیری‌کننده از بیماری بروسلوزیس می‌شود. بنابراین، اجرای برنامه‌های مداخلاتی منظم در سطح وسیع با استفاده از تئوری‌های آموزشی به عنوان یک روش اثربخش توصیه می‌گردد.

promotion of brucellosis prevention behaviors by health ambassadors: application of social cognitive theory

 background: brucellosis is one of the most prevalent zoonotic diseases that can be transmitted from animals to humans. despite various eradication programs, it continues to be an endemic health issue in many regions worldwide, particularly in developing countries. education plays a fundamental role in controlling and preventing this disease. consequently, this study was conducted to assess the impact of educational programs for health ambassadors, grounded in cognitive-social theory, on promoting preventive behaviors against brucellosis among residents of rural areas in mashhad city, iran, in 2020.methods: this research is a randomized controlled trial (rct). the study included 120 residents from rural areas of mashhad city, selected through a stratified random sampling method. in the first stage, classes were randomly chosen. in the second stage, samples were randomly collected from these classes. participants from two villages were assigned to either the intervention or control group. the training program implemented in this study involved training health ambassadors by the researcher, followed by the training of villagers by these health ambassadors. data were collected using a researcher-developed questionnaire that included demographic information, constructs of social cognitive theory, and behavioral data. chi-square test, fisher’s exact test, and mann-whitney u test were employed to analyze and compare the data.findings: the mean age of participants in the intervention group was 33.90 ± 9.97 years, while in the control group, it was 36.90 ± 9.35 years. a statistically significant difference was observed between the mean scores of constructs of knowledge, outcome expectations, outcome value, self-efficacy, self-efficacy in overcoming obstacles, self-regulation, emotional adjustment, and behavior measurement after the intervention compared to before the intervention (p < 0.001). however, no significant difference was found in the mean scores of constructs including situational awareness and environmental perception after the intervention (p > 0.05).conclusion: the results of this study indicate that educational programs designed to train health ambassadors and rural communities, when based on cognitive-social theory, which emphasizes individual, cognitive, environmental, and behavioral factors, effectively promote disease prevention behaviors, particularly for brucellosis. therefore, we recommend the large-scale implementation of regular intervention programs grounded in educational theories as an effective strategy.