بازتاب کنش ها و نمادهای دینی گیلانیان در سفرنامه‌های عصر قاجار

یکی از بهترین راه‌ها برای شناخت پدیده‌های گوناگون مرتبط با ساختارهای سیاسی و اقتصادی و همچنین فرهنگ عمومی و اجتماعی، بررسی دیدگاه افرادی است که به‌مثابه ناظر خارجی پدیده‌ها را ارزیابی می‌کنند؛ ازاین‌رو، بررسی آثار به‌جامانده از سیاحان و جهانگردانی که با اهداف گوناگون به گیلان سفرکرده و سفرنامه یا کتاب خاطرات به‌ جا نهاده‌اند، حائز اهمیت است. سوال اصلی تحقیق آن است که کنش‌های دینی گیلانیان چگونه در سفرنامه‌های عصر قاجار منعکس شده است؟ در پژوهش حاضر با روش تحلیل محتوای کمی، تلاش شده است تا در راستای شناخت و آشنایی بیشتر با تاریخ اجتماعی گیلان، به واکاوی و بازنمایی کنش‌ها و نمادهای دینی مطرح‌شده در سفرنامه‌های اروپایی دور قاجار پرداخته شود؛ از جنب نظری با استفاده از نظریه بازنمایی استوارت هال شاخص‌ها و مقوله‌های گزینش‌شده، در حیطه جغرافیایی گیلان از نگاه سیزده سفرنامه‌نویس اروپایی مورد بررسی قرار گرفته است؛ سفرنامه‌نویسانی که در گیلان اقامت داشته و یا در مقاطعی از این سرزمین عبور کرده‌اند. داده‌های به‌دست آمده در قالب سه مقوله اصلی «مناسک و نمادها» با بیشترین فراوانی شاخص‌های اماکن مذهبی، دعا و توسل و توجه به پیامبران، «احکام» با بیشترین فراوانی حجاب زنان، ناپاک‌بودن غیرمسلمان و شراب‌خواری و «ادیان» توجه به ادیان اسلام و مسیحیت دسته‌بندی شدند.

the reflection of religious practices and symbols of guilanis in qajar-era travelogues

one of the best ways to understand various phenomena related to political and economic structures, as well as the public and social culture, is to examine the perspectives of individuals who evaluate these phenomena as external observers. therefore, studying the works left behind by travelers and tourists who visited guilan for various purposes and recorded their experiences in travelogues or memoirs is of great importance. the main research question addressed in the present study is: how were the religious practices of guilanis reflected in the travelogues of the qajar era? in the present study, using quantitative content analysis, an effort was made to explore and represent the religious practices and symbols mentioned in european travelogues from the qajar period, with the aim of gaining a deeper understanding of guilan’s social history. theoretically, using stuart hall’s theory of representation, selected indicators and categories were examined within the geographical context of guilan, as seen through the eyes of thirteen european travel writers—those who either resided in guilan or passed through the region at certain times. the obtained data were categorized into three main themes including &rituals and symbols& (with the highest frequency of indicators such as religious sites, prayers and supplications, and attention to prophets), &religious laws& (with the highest frequency of indicators such as women’s veiling, the impurity of non-muslims, and alcohol consumption), and &religions& (focusing on islam and christianity).