میرزا کوچک‌خان جنگلی میان حافظه و تاریخ؛ مزارهای میرزا به‌مثابه «مکان‌های حافظه»

ایدۀ محوری پژوهش حاضر، مسئله مندکردن نسبت میرزا کوچک‌خان جنگلی با «تاریخ» و «حافظه» است؛ بدین منظور، از رویکرد ساختارشکنانۀ پی‌یر نورا، در مورد رابطۀ «تاریخ و حافظه» و جایگاه «مکان‌های حافظه» در آن استفاده شد تا «حافظۀ زنده» از میرزا، در تقابل با «تاریخ‌ سیاست» و «حافظۀ رسمی» از او مورد تاکید قرارگیرد. در همین راستا، ساکنان منطقۀ سلیمان‌داراب رشت (با محوریت مزار فعلی میرزا) و روستای خانقاه گیلوان (با محوریت مزار پیشین میرزا) مورد مطالعه قرار گرفتند؛ حجم نمونه با تکیه بر قاعدۀ اشباع به 28 نفر در دو مکان محدود شد که به شیوۀ نمونه‌گیری نظری انتخاب شدند. شیوۀ گردآوری اطلاعات، مصاحبۀ غیرساخت‌یافته و عمیق بود. نتایج نشان داد روایت سلیمان‌دارابی‌ها از میرزا و مرگ او با گذشت زمان وارد پیوستار تاریخی شده و به شکل کاملاً رسمی، غایت‌شناسانه و متاثّر از سیاست‌های زمان حالِ حاکمیت بازنمایی می‌شود؛ درحالی که در گیلوان یادگری از میرزا و مرگ او دقیقاً آن چیزی است که واقعاً توسط محلی‌ها و ساکنان این روستا تجربه و زیسته شد. درواقع، یادگری از میرزا در گیلوان در تقابل با روایت‌ها در سلیمان‌داراب در پیوستار تاریخی قرار نگرفته و از هیچ خطی بهره نبرده است؛ به‌عبارتی حافظۀ گیلوانی‌ها دربارۀ میرزا از نوع «حافظۀ زنده» است که مشخصۀ آن، یادآوری به شیوۀ زیست‌شده، پراکندگی روایت‌ها و غیر‌خطی ‌بودن روایت‌ها است.

mirza kuchak khan between memory and history; mirza’s tombs as “places of memory”

the central idea of the this research is to question the relationship of mirza kuchak khan with “history” and “memory”; for this purpose, pierre nora’s deconstructive approach was used regarding the relationship between “history and memory” and the position of “places of memory” in it, so that mirza’s “living memory” was compared to his “history politics” and “official memory”. in this regard, the residents of suleiman darab area of rasht (centered on the current tomb of mirza) and khānqah-e gilvan village (centered on the former tomb of mirza) were studied; based on the saturation rule, the sample size was limited to 28 people in two places who were selected by theoretical sampling. the method of collecting information was an unstructured and in-depth interview. the results show that suleiman darabi’s narrative of mirza and his death has entered the historical continuum with the passage of time and is represented in a completely official, teleological way and influenced by the current policies of the state; while in gilvan, the memory of mirza and his death is exactly what was really experienced and lived by the locals and residents of this village. in fact, reminisce of mirza in gilvan - contrary to the narrations in suleiman darab - was not placed in the historical continuity and is not linear; in other words, the memory of the gilvanis about mirza is of the “living memory” type, which is characterized by remembering the way it was lived, the dispersion of the narratives, and the non-linearity of the narratives.