خاستگاه هندواروپایی بن‌مایه گاهانی آتش‌سوزی فرجام

گاهان به‌مثابه مهم‌ترین بخش از متون اوس‍تایی که خاستگاه آن گفتارها و اندیشه‌های خود زرتشت محسوب می‌شد، همواره از سوی پژوهشگران برای بازیابی اندیشه‌های حقیقی این پیامبر ایرانی مورد توجه بوده است و به باور ایشان، نوآوری‌های اندیشه گاهانی که موجب دگرگونی عمیق در جهان‌بینی مزدیسنی شده بود، مهم‌ترین ویژگی این متن کهن است. دگرگونی که طی آن نگاه به فلسفه هستی و ماهیت تاریخی نیز دچار تغییر شد و تاریخ که در اندیشه هندوایرانیان چرخه‌ای از ادوار نامتناهی بود به مسیری خطی مختوم به رخداد سرانجام هستی یا فرشکرت تبدیل شد؛ با وجود این نوآوری و دگرگونی‌ها، نکته قابل توجه اما وجود الگوها و بن‌مایه‌های همسان میان متون گاهانی و اساطیر فرجام‌شناسانه دیگر اقوام هنداروپایی است. از جمله این الگوهای همسان، بن‌مایه آتش‌سوزی سرانجام است که در اندیشه گاهانی همچون رخدادی مهم در آزمون بشر و نیز باززایی هستی مورد توجه قرار گرفته است؛ همسان با این باور گاهانی نیز آتش‌سوزی سرانجام در اندیشه دیگر اقوام هندواروپایی جایگاهی ویژه در باززایی هستی دارد. بر این مبنا نیز مسئله این پژوهش، بررسی خاستگاه‌های هندواروپایی بن‌مایه آتش‌سوزی سرانجام در اندیشه گاهانی است. این پژوهش با رویکرد تحلیلی- مقایسه‌ای و بر اساس متون و شواهد تاریخی، زبان‌شناسی و اسطوره‌شناسی گاهانی به بررسی این مسئله پرداخته است و به این نتیجه دست یافته است که زرتشت در تبیین و تکوین اندیشه‌های خود در برساخت مفهوم سرانجام از بن‌مایه‌ها و الگوهای آخرت‌شناسانه هندواروپایی به ویژه بن‌مایه آتش‌سوزی سرانجام بهره برده است.

the indo-european origin of the gathaic motif of conflagration

as the most important part of the avestan texts, which were considered to be own speeches and thoughts of zoroaster himself, gathaic texts has always been of interest to researchers in order to recover the true thoughts of this iranian prophet. according to researchers, the innovations of gahan’s thoughts that caused a profound transformation in the mazdeism worldview are the most important feature of this ancient text. a transformation which makes change in the view of the philosophy of existence and the nature of history, and history that in the thought of indo-iranians was a cycle of infinite periods, became a linear path ending in the event of the last day or farshkert. despite these innovations and changes, it is noteworthy that there are similar patterns and motifs between gathaic texts and the eschatological mythologies of other indo-european peoples. one of these similar patterns is the motif of the final fire, which has been considered in gathaic thought as an important event in the last judgment and the resurrection. similar with this gathaic belief, the conflagration also has a special place in the eschatological thoughts of other indo-european peoples. on this basis, the main problem of this research is to examine the indo-european origins of the conflagration motif in gathaic thought. this research has examined this subject with an analytical-comparative approach and based on historical, linguistic, and also mythological texts and evidences, and has reached the conclusion that zoroaster, in explaining and developing his thoughts in constructing of the resurrection, has used indo-european eschatological motifs and patterns, especially the motif of the conflagration.