تحلیل مضمونی هویت در نمایشنامه‌ مزارشریف، با رویکرد تاریخ فرهنگی

تاریخ فرهنگی گفتمانی میان‌رشته‌ای است که برای فهم تاریخ، خوانش فرهنگی متون هنری و ادبی را پیشنهاد می‌دهد؛ بر اساس این رویکرد متون ادبی می‌توانند داده‌هایی از تجربه زیسته مردم و تحولات اجتماعی را ارائه دهند. مسئله پژوهش حاضر آن است که چگونه می‌توان از رهگذر تحلیل مضمونی متون نمایشی، به بازنمایی مفهوم «هویت» در بستر تاریخ فرهنگی پرداخت؟ هدف این پژوهش بررسی نمایشنامه‌ه مزارشریف نوشته محمد عارف است؛ اثری که در آن تقابل میان «انسان» و «جنگ» در افغانستان، از منظری فرهنگی و انسانی واکاوی شده است. روش تحقیق، تحلیل مضمون (نقد تماتیک) با الگوی براون و کلارک است. داده‌ها از دل گفت‌وگوها، کنش‌ها و نمادهای روایی استخراج و کدگذاری شده‌اند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که مضمون محوری نمایشنامه «گم‌گشتگی هویت» در بستر جنگ، خیانت، مهاجرت و بیگانگی فرهنگی است. این مضامین در قالب شخصیت‌هایی چون ملامحمد و شکوه به تصویر کشیده شده‌اند. دریافت‌های پژوهش نشان می‌دهد نمایشنامه‌ مزارشریف می‌تواند به‌عنوان متنی نمایشی، در تاریخ‌نگاری فرهنگی افغانستان و ایران مورد استفاده قرار گیرد و مقایسه‌ آن با آثار نویسندگان افغان می‌تواند به واکاوی دقیق‌تری از تحولات هویتی منجر شود

thematic analysis of identity in the play mazar-e-sharif, from a cultural history perspective

cultural history is an interdisciplinary discourse that proposes the cultural reading of artistic and literary texts to understand history. based on this approach, literary texts can provide data on people’s lived experiences and social transformations. the research question addressed in the present study is: how can a thematic analysis of dramatic texts represent the concept of &identity& within the framework of cultural history? the aim of this study is to examine the play mazar-e-sharif by mohammad aref, and explores the confrontation between &human beings& and &war& in afghanistan from a cultural and humanistic perspective. the method used is thematic analysis (thematic criticism) using braun and clarke’s model. data were extracted and coded from dialogues, actions, and narrative symbols. the findings indicate that the central theme of the play is the loss of identity in the context of war, betrayal, migration, and cultural alienation. these themes are embodied in characters such as molla mohammad and shokouh. the research concludes that mazar-e-sharif can serve as a dramatic text in the cultural historiography of afghanistan and iran, and a comparison with works by other afghan writers can lead to a more precise analysis of identity transformations