زنان سبیلو: خوانشی روان ‌کاوانه (پیرامون بدن و چهره زنانِ اندرونی در عکس‌ های دوره ناصری)

عکس‌ های بسیاری از دوره قاجار وجود دارد که بخشی از آن‌ها متعلق به زنان، به‌خصوص زنان حرم ناصری است. فارغ از نوع پوشش زنان، بدن و چهره خاص برخی از آن‌ها مسئله‌ساز است. فربگی بدن و به‌ویژه ویژگی‌های چهره پرسش‌هایی را برمی‌انگیزد که نه پاسخ‌های ساده و سطحی، بلکه تحلیلی عمیق‌تر با توجه به تاریخ فرهنگی یا تاریخ فرهنگِ دیداری ایران را می‌طلبد؛ بنابراین می‌توان پرسید چه تفاوتی میان بازنمایی زنان در نقاشی و عکس‌های دوره قاجار وجود دارد و موی پشت لب در چهره این زنان چه کارکردی داشته است؟ اینکه این ویژگی، صرفاً امری زیباشناختی یا نوعی آرایش چهره بوده و قابل تعمیم به تمام زنان یا امری جنسی و متعلق به خواص است، فصل اختلاف با تحقیقات پیشین و دلیل بر ضرورت انجام این تحقیق است؛ بنابراین، موضوع را باید در حوزه «جنسیت» (سکسوالیته) صورت‌بندی کرد. این تحقیق از نوع کیفی و بنیادین بوده و رویکرد آن توصیفی- تحلیلی و به نحوی انتقادی کاربست یافته است. روش‌شناسی به مفهوم «تبارکاوی» و آراء فوکو و لکان برمی‌گردد که مبانی نظری تحقیق را در رویکردی «روان‌کاوانه» از حیث اجتماعی و ناخودآگاهی سامان می‌بخشد. یکی از تفاوت‌های فاحش میان چهره زنان بازنمایی‌شده در نقاشی و عکاسی این دوره همان شبه‌سبیل است که در یک جامعه مردسالار می‌توان آن را «نقابی» برای چیرگی بر «فقدان» و البته دال بر داشتن قدرت مردانه برای برخی از زنان حرم، تحت مفهوم «مذکر نمادین» در برابر دیگر زنان، مردان و جماعت در حاشیه یا قاعده هرم، ذیل عنوان «مونث نمادین» دانست.

women with mustaches: a psychoanalytic reading (about the body and face of andaruni women in the photographs of naseri period)

there are many photos from the qajar period, some ofwhich belong to women, especially the women of thenaseri harem. regardless of the type of women's clothing,the body and face of some of them raises question. fatnessof the body and especially the features of the face raisesquestions that do not require simple and superficialanswers, but a deeper analysis with regard to the culturalhistory or the history of the visual culture of iran;therefore, we can ask: what is the difference between therepresentation of women in the paintings and photographsof the qajar period, and what was the function of the hairbehind the lips on the face of these women? that thisfeature is merely an aesthetic issue or a kind of facialmakeup and can be generalized to all women or a sexualissue and belongs to nobles, is the chapter of disagreementwith previous research and the reason for the necessity ofconducting this research; therefore, the issue should beformulated in the field of sexuality. this research isqualitative and fundamental, and its approach isdescriptive-analytical and used in a critical way. the methodology goes back to the concept of “gene-analysis”and the opinions of foucault and lacan, which organizesthe theoretical foundations of research in a“psychoanalytic” approach in terms of social andunconsciousness. one of the major differences between thefaces of women represented in paintings and photographyof this period is the pseudo-mustache, which in apatriarchal society can be considered a “mask” to overcome“lack” and of course signifying the presence of masculinepower for some women in the harem, under the concept of“symbolic male” in front of other women, men and thecongregation at the edge or base of the pyramid, under thetitle of “symbolic female”.