عبور از روان ‌تاریخِ متعارف برای مطالعهٔ تاریخ فرهنگی

رویکرد روان‌ تاریخی به مطالعه تاریخ، رویکردی‌است میان ‌رشته‌ای که در اواسط قرن بیستم میلادی در آمریکا زاده شد و با وجود مشکلات و محدودیت‌هایی که پیشِ رو داشت، رفته‌رفته موفق شد شکلی مدوّن به‌خود بگیرد. این مولود البته مناقشات زیادی را، چه به‌لحاظ نظری و چه از حیث روش‌شناختی، در میان مورخین، روان‌شناسان، عالمان علوم اجتماعی، و درکل عالمان علوم انسانی و تجربی ایجاد کرد؛ یکی از این مناقشات مربوط است به پیوند میان امر روانی و امر فرهنگی؛ معضلی که بر سر راهِ برساختن پلی میان رفتار فردی و رفتار جمعی، یا به تعبیر بهتر، پلی میان تاریخ زندگی که بیشتر به امر روانی معطوف است و تاریخ فرهنگی که بیشتر معطوف به زمینه فرهنگی و اجتماعی‌است ظاهر می‌شود. نقشِ انکارناشدنیِ امر جهان‌رواست که انسان‌ها را با وجود تفاوت‌های‌ فرهنگی آن‌ها‌ در زمینه‌ها و زمانه‌‌ها، در تجربیاتی بنیادین مشترک می‌کند. این قاعده همان‌طور که ما را در فهم سوژگی کمک می‌کند، در درک گذشته نیز یاری می‌رساند. بر این اساس، مقالة حاضر تلاش می‌کند تا با کندوکاو در رویکرد روان‌تاریخی (نه به‌مثابه رویکردی کامل و جایگزینِ دیگر رویکردها، بلکه به‌مثابه رویکردی مکمل که می‌تواند برای مطالعة تاریخْ بصیرت‌ها و بینش‌هایی نو به ارمغان آوَرَد) در باب یک چشم‌انداز روش‌شناختی برای مطالعة تاریخ فرهنگی بحث کند. در این چارچوب تلاش می‌شود با تمرکز بر تاریخ انتقادی از امکانات مفهومی روان‌‌کاوی، جامعه‌شناسی، و فلسفه بهره گرفته شود تا بتوان در باب چشم‌اندازی روش‌شناختی درباره فهمی تاریخی از فرهنگ سخن گفت. در این چارچوبْ هستی‌شناسیِ سوژه و داشتن یک چشم‌انداز معرفتی درباره مکانیسم‌های عمل روانی، نسبتی وثیق پیدا می‌کند با مکانیسم‌ها و دینامیسم‌های تاریخی. این تلاقی در نگاه روان‌شناسانی همچون فروید، جامعه‌شناسانی همچون دورکیم، و فیلسوفانی همچون نیچه عمیقاً موردتوجه بوده است؛ با این اوصاف، مقاله حاضر تلاش دارد نشان دهد که چگونه می‌توان الگوی تاریخ‌نگاری رویکردهای مبتنی بر روان‌تاریخ را بسط و توسعه داد و چشم‌اندازی روش‌شناختی را پیش کشید که بتواند از دوگانه امر خرد-امر کلان فراتر برود و شکلی از تاریخ فرهنگی را طرح کند که درعینِ انتقادی‌بودن بر فهمی هستی‌شناسانه از سوژه و تجربة سوژگی مبتنی باشد.

passing conventional psychohistory to study cultural history

the psychohistorical approach to the study of history isan interdisciplinary approach that was born in the middleof the 20th century in america and despite the difficultiesand limitations it faced, it gradually managed to take acodified form. of course, this birth led to manycontroversies, both theoretically and methodologically,among historians, psychologists, social scientists, andhumanities and experimental scientists in general; one ofthese controversies is related to the link between thepsychological matter and the cultural matter; a problemthat appears on the way to build a bridge betweenindividual behavior and collective behavior, or to put itbetter, a bridge between life history, which is morefocused on psychological matters, and cultural history,which is more focused on cultural and social contexts. itis the undeniable role of universality that makes peopleshare fundamental experiences despite their cultural differences in contexts and times. as this rule helps us inunderstanding the subject, it also helps in understandingthe past. based on this, the present article tries to discussa methodological perspective for the study of culturalhistory by exploring the psychohistorical approach (not asa complete and alternative approach to other approaches,but as a complementary approach that can bring newinsights to the study of history). in this context, anattempt is made to use the conceptual possibilities ofpsychoanalysis, sociology, and philosophy by focusingon critical history in order to be able to talk about amethodological perspective about a historicalunderstanding of culture. in this framework, the ontologyof the subject and having an epistemological perspectiveabout the mechanisms of psychological action finds aclose relationship with historical mechanisms anddynamism. this intersection has been deeply consideredby psychologists such as freud, sociologists such asdurkheim, and philosophers such as nietzsche; withthese words, the present article tries to show how thehistoriography model of approaches based onpsychohistory can be expanded and developed, andpresents a methodological perspective that can go beyondthe duality of micro-macro matter and propose a form ofcultural history that in order to be critical, it should bebased on an ontological understanding of the subject andthe subject's experience.