بررسی ویژگی‌های «سلوک عرفانی» در المواقف و المخاطبات ابوعبدالله نفّری

ابوعبدالله نفّری یکی از عارفان گمنام قرن چهارم هجری است. مهم‌ترین اثر او، دو کتاب المواقف و المخاطبات است که محتوای آن را، گزارش‌های مستقیمِ تجارب عرفانی این عارف تشکیل می‌دهد. تعابیر موجود در این دو کتاب، به نسبت غیرمشوب به اصطلاحات علوم مرسوم زمانه است. این اثر، فاقد هرگونه ساختار متداول و اساساً غیرتعلیمی است. در واقع بنای این گزارش‌ها بر نقل قول مستقیم از خداوند است. از سوی دیگر، پُر واضح است که «سلوک عرفانی»، بخش جدایی‌ناپذیر از عرفان است. هدف این پژوهش این است که با بررسی محتوای این دو کتاب به روش توصیفی تحلیلی، به استخراج ویژگی‌های «سلوک عرفانی» در اندیشه نفّری بپردازد. بنا بر این پرسش اصلی پژوهش حاضر این است که سلوک عرفانی از نظر نفّری چه ویژگی‌هایی دارد؟ با جمع‌آوری، دسته‌بندی و تحلیل عبارات مرتبط، این نتایج به دست آمد که مطالب او در باب سلوک عرفانی را می‌توان در سه بخش تحلیل کرد. نخست «ملاحظات مشترک» شامل: «سلسله‌مراتبی دیدن سلوک»، «توجه داشتن به اختیار و ظرفیّت سالک»، «اصل وجود برخی توصیه‌های خاصّ طریقتی» و همچنین توجّه به مسئله «زمان انجام مناسک سلوکی» و بخش دوم «نقش و اشتیاق خداوند در شروع سلوک از سوی بنده» و سومین و مهم‌ترین بخش؛ یعنی تمرکز بر «کنار گذاشتن ماسوی» جانمایی کرد. همچنین نگارندگان، «گذشتن از ماسوی» را طیّ دو عنوان «اسقاط اضافات آفاقی» و «اسقاط اضافات انفسی» دسته‌بندی کرده‌اند.

the characteristics of mystical wayfaring in abū ʿabdullāh al-niffarī's al-mawāqif and al-mukhāṭabāt

abū ʿabdullāh al-niffarī is a relatively obscure mystic of the 4th/10th century، best known for his works al-mawāqif and al-mukhāṭabāt. these texts are firsthand accounts of his mystical experiences، characterized by unique terminology that diverges significantly from the common language of the sciences of his time. moreover، unlike conventional sufi writings، these works lack a structured، pedagogical approach and instead aim to convey direct quotations from god. this study employs a descriptive-analytical method to explore the contents of al-mawāqif and al-mukhāṭabāt، focusing on the distinctive features of mystical wayfaring in al-niffarī's thought. the findings reveal that his ideas on mystical wayfaring can be categorized into three main areas: 1. common considerations، 2. the essential role of god's will in the wayfarer's embarking on the sufi path، and 3. the necessity of abandoning all things other than god (mā siwa allāh).