جایگاه معرفتی «حیرت» و سازگاری آن با مقام «یقین» در آموزه‌های دینی

جستار پیش رو عهده‌دار تبیین حوزه معرفتی «حیرت» بارویکرد مثبت آن درآموزه‌های دینی است. با نظرداشت این نکته که کاربردهای منفی این واژه نیز در قرآن کریم و عرف زبان عرب بسیار دیده می‌شود، آدمی در نگاه نخست از «حیرت»، سردرگمی و پریشانی که با شک همراه است، از «یقین» مفهومی ناسازگار با آن را می‌فهمد. لیکن به درستی باید گفت که در معارف توحیدی، این دو واژه، یعنی«حیرت» و «یقین»، در بخش‌های فراوانی هم‌خوان و یا مکمّل یکدیگرند. در این پژوهش، جایگاه معرفتی «حیرت» و کاربردهای مثبت آن در حوزۀ معارف توحیدی با روش توصیفی-تحلیلی از سه زاویه مورد ارزیابی قرار گرفته است: «راه‌شناختی»، «هستی‌شناختی» و «توحیدشناختی». بر این اساس، «حیرت» نتیجه شیدایی و عجز از شناخت کُنه پروردگار است و پیوندی ناگسستنی با یقین دارد و مختصّ بندگان برگزیدۀ الهی است؛ که با مقام یقین، هم‌خوانی و سازگاری دارد.

the epistemological role of bewilderment and its compatibility with the rank of certainty in religious teachings

this essay aims to explore the epistemological concept of bewilderment and its positive applications in religious teachings، while acknowledging that the term also carries negative connotations in the quran and the arabic language. at first glance، bewilderment is often associated with confusion and distress stemming from doubt، appearing incompatible with the concept of certainty. however، in monotheistic teachings، these two terms— bewilderment and certainty—are frequently viewed as complementary rather than contradictory. using a descriptive-analytical method، this study examines the epistemological significance of bewilderment and its positive implications in monotheistic teachings by focusing on three concepts: the sufi path، ontology، and monotheism. the findings reveal that bewilderment arises from the profound awe and inability to fully grasp the essence of god، and it is intrinsically connected to certainty. this state is reserved for god's chosen servants and aligns harmoniously with the highest ranks of certainty.