سنجش انطباق‌پذیری آراء استیون کتس در باب تجربه عرفانی در نسبت با تجربه زیبایی‌شناختی هنر اسلامی

سنجشِ انطباق‌پذیریِ آراء استیون کتس در بابِ تجربهء عرفانی، در نسبتِ با تجربهء زیبایی‌شناختیِ هنر اسلامی، موضوعی است که در این مقاله مورد مطالعه قرار گرفته است. کتس، به عنوانِ نمایندهء جریانِ ساخت‌گرا در عرفان‌پژوهی، به دلیلِ تاکید بر زمینه‌های شکل‌گیریِ تجاربِ عرفانی و با تصریحِ بر تفاوت‌های چنین تجاربی در سنت‌های عرفانیِ متفاوت، نگاهی نسبتاً متمایز را از آنچه که در عرفانِ اسلامی مطرح شده است، بیان می‌دارد. هنر اسلامی نیز به عنوانِ جلوه‌ای از تجربهء عرفانِ اسلامی، می‌تواند بسترِ مناسبی برای مقایسهِ این دو دیدگاه باشد. بنابراین در این‌جا به این پرسش محوری می‌پردازیم که اگر از دریچه‌ء نگاه ساختارگرایانی همچون استیون کتس و دیدگاهی که نسبت به تجربه‌ء عرفانی ارائه می‌دهند، هنر اسلامی را مورد واکاوی قرار دهیم، تا چه حد تجاربِ زیبایی‌شناسانهء هنر اسلامی با این دیدگاهِ زمینه‌محور مطابقت دارد و اشتراکات و تمایزاتِ موجود در این حوزه چه خواهد بود؟ در این مقاله که با روشِ توصیفی-تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای و اسنادی صورت گرفته است، با اتّکا به تعریفِ مشخصی از هنر اسلامی یعنی تلقیِ عرفانی از آن و با مروری بر پیوندهای عرفان و هنر اسلامی و سپس تشریحِ دیدگاه کتس، این تجربهء زیبایی‌شناسانه در نسبتِ با دیدگاهِ ساخت‌گرایانه مقایسه شده است و نتایجِ حاصل از این بررسی نشان می‌دهد که از بسیاری جهات، نزدیکی و انطباقی عمیق بینِ دیدگاه کتس و آثار هنر اسلامی وجود دارد و نگاهِ زمینه‌محور به تجاربِ زیبایی‌شناسانهء هنر اسلامی، می‌تواند توجیهی بر تفاوت‌های بنیادینِ این هنر با هنرِ سایرِ سنت‌های عرفانی باشد.

exploring the adaptability of steven katz's views on mystical and aesthetic experiences in islamic art

this article examines the applicability of steven katz's views on mystical and aesthetic experiences within the context of islamic art. katz، a prominent figure in the constructivist approach to the study of mysticism، emphasizes the contextual nature of mystical experiences and their variation across different mystical traditions. his perspective contrasts with the views commonly presented in islamic mysticism. given that islamic art serves as a manifestation of mystical experience within islamic mysticism، it provides a fertile ground for comparing these two frameworks. the primary question addressed in this study is: if islamic art is interpreted through the lens of constructivists like steven katz and their theories on mystical experiences، to what extent can aesthetic experiences within islamic art align with their contextualist approach? what similarities and differences emerge? conducted through a descriptive-analytical method using library and documentary sources، this research reveals significant parallels and profound compatibility between katz's perspective and islamic art. furthermore، the contextual approach to the aesthetic experiences of islamic art offers a compelling explanation for the fundamental distinctions between this tradition and the artistic schools of other mystical systems.