تحلیلی بر شطحیّات عرفا بر مبنای نظریۀ بازی‌های زبانی ویتگنشتاین

شطحیّات زبانی عرفا بخشی از گفتارهای به ظاهر هنجارشکنانۀ ایشان است که به دلیل ایجاد شکاف میان زبان، تصوّر درونی عارف و واقعیّت امر همواره مخاطبانی را در درک و فهم آن گزاره‌ها گرفتار توّهم و سوءِ برداشت‌کرده‌ و در نتیجه تیغ انتقاد و خُرده‌گیری را به روی ایشان گشوده ‌است. اگرچه شطحیّات بیشتر منتسب به پیروان مکتب سُکر است؛ ولی بسیاری از افراد شاخص صحوی مذهب نیز دارای شطحیّات گفتاری و رفتاری هستند. نظریۀ «بازی‌های زبانی» ویتگنشتاین مبتنی‌ بر دو اصل: قاعده‌مندی زبان و توجّه به کاربرد زبان برای درک معنا، می‌تواند در تحلیل و تفسیر شطحیّات زبانی عرفا راه‌گشا باشد. هرچند که شطحیّات رفتاری هم مورد نکوهش افراد دور از عرصۀ سیر‌ و ‌سلوک عرفانی قرارگرفته‌است، ولی در این پژوهش تاکید بر شطحیّات گفتاری است. کاربرد زبانی خاص در موقعیّت‌های مختلف، عدم تناظر میان بیان زبانی، تصوّر و واقعیّت امر و فاصله‌گرفتن زبانِ عرفا از زبانِ قاعده‌مند عام و ورود به عرصۀ زبان قاعده‌مندِ ویژۀ اهل معرفت، از جمله مهم‌ترین نشانه‌های کاربست نظریۀ بازی‌های زبانی در تحلیل شطحیّات گفتاری است. این پژوهش به شیوۀ تحلیل محتوای کیفی متن به سامان ‌رسیده است.

an analysis of sufi ecstatic utterances based on wittgenstein's theory of language games

sufi ecstatic utterances (shaṭḥiyyāt) are seemingly radical expressions that disrupt the connection between language، the mystic's experience، and reality، often leading to confusion and criticism from audiences. these utterances have historically subjected sufis to harsh judgments. while shaṭḥiyyāt are commonly associated with adherents of the intoxicated school of sufism، many figures from the sober school have also been reported to make such statements. ludwig wittgenstein's theory of language games، which rests on two key principles، provides a valuable framework for interpreting sufi ecstatic utterances: (1) language operates according to rules، and (2) context plays a crucial role in meaning. beyond verbal expressions، sufis also engaged in ecstatic behaviors، which often provoked severe condemnation from non-sufi audiences. however، this study focuses primarily on verbal shaṭḥiyyāt. our research demonstrates that wittgenstein's theory aids in understanding ecstatic utterances through several aspects، such as the sufis' use of specialized language in distinct contexts، the disconnect between linguistic expression، imagination، and external reality، their departure from conventional language norms، and their adoption of a language exclusive to the people of gnosis. this study employs a qualitative content analysis methodology to explore these themes in depth.