بررسی تطبیقی مسئولیت مدنی ناشی از خسارات سایبری در نظام حقوقی ایران با استانداردهای بین‌المللی

با توسعه روزافزون فناوری‌های نوین و گسترش جرایم سایبری، مسئولیت مدنی ناشی از خسارات این حوزه به یکی از مهم‌ترین و پیچیده‌ترین چالش‌های نظام‌های حقوقی تبدیل شده است. این مقاله با رویکرد توصیفی تحلیلی و بهره‌گیری از روش کتابخانه‌ای، به بررسی تطبیقی مسئولیت مدنی ناشی از خسارات سایبری در نظام حقوقی ایران و استانداردهای بین‌المللی می‌پردازد. نتایج بررسی‌ها نشان می‌دهد که حقوق ایران، هرچند در پرتو قواعد عمومی مسئولیت مدنی توانایی شمول بر خسارات سایبری را دارد، اما در مواردی همچون تعیین حدود مسئولیت ارائه‌دهندگان خدمات اینترنتی، معیارهای تقصیر و روش‌های جبران خسارت، با خلا و عدم شفافیت قانونی مواجه است. در مقابل، استانداردهای بین‌المللی، به‌ویژه کنوانسیون بوداپست و مقررات اتحادیه اروپا، چارچوب‌ها و مقررات روشن‌تری در این زمینه ارائه داده‌اند و نحوه تعیین مسئولیت و جبران خسارت را به طور دقیق مشخص کرده‌اند. نتیجه‌گیری مقاله بر ضرورت بازنگری و اصلاح قوانین داخلی، تدوین مقررات خاص در حوزه مسئولیت سایبری، و استفاده از تجربیات بین‌المللی برای ارتقای کارآمدی و پاسخگویی نظام حقوقی ایران تاکید دارد. اتخاذ این اقدامات می‌تواند هم زمینه حقوقی لازم برای حمایت از زیان‌دیدگان را فراهم کند و هم امنیت فضای سایبری کشور را ارتقا بخشد.

comparative study of civil liability for cyber damages in the iranian legal system with international standards

with the rapid development of modern technologies and the expansion of cybercrimes, civil liability arising from such damages has become one of the most significant and complex challenges for legal systems. this article, using a descriptive-analytical approach and library-based research method, provides a comparative study of civil liability for cyber damages in iran’s legal system and international standards. the findings indicate that while iranian law, under general civil liability rules, has the potential to cover cyber damages, it faces gaps and lack of clarity in areas such as defining the limits of internet service providers’ liability, establishing fault criteria, and determining compensation methods. in contrast, international standards, particularly the budapest convention and european union regulations, offer clearer frameworks, specifying the responsibilities and procedures for compensating cyber-related damages. the article concludes that there is a pressing need to review and amend domestic laws, enact specific regulations on cyber liability, and draw on international experiences to enhance the efficiency and responsiveness of iran’s legal system. implementing these measures can provide necessary legal protection for victims and contribute to strengthening the security and resilience of the country’s cyberspace