چالش دولت مدرن و فعال‌گرایی سلفی‌ در خاورمیانه عربی از منظر امنیت تمدنی

نظام دولت مدرن در خاورمیانه عربی در آغاز دهه 1970تکمیل شد به گونه‌ای که دیگر هیچ سرزمین عربی فاقد دولت حاکمیت‌دار مدرن نبود؛ اما در عین حال، پان عربیسم نیز رفته‌رفته رنگ باخت و دولتهای عربی عمل‌گرایی پیشه کردند و توجه خود را بر نوعی ملی‌گرایی وطنی سرزمین‌بنیان متمرکز ساختند. به موازات این تحولات، سلفی‌گرایی نیز بیش‌ازپیش رنگ سیاسی به خود گرفت و در برابر این روندها علم مخالفت برافراشت. آنچه در این میان درخور بررسی به نظر می‌رسد ارایه تحلیل مناسبی درباره چالشگری امنیتی سلفی‌گرایان علیه دولت مدرن در خاورمیانه عربی به‌عنوان گرانیگاه سرزمینی جهان اسلام است. در این چارچوب، در مقاله حاضر، با بهره‌گیری از ادبیات انتقادیِ مطالعات امنیتی، با استفاده از تحلیل محتوای متون مرتبط و مواضع و رفتارهای سلفی‌گرایان در طی بالغ بر پنج دهه اخیر، استدلال می‌شود که «تهدید دولت مدرن علیه امنیت تمدنی سلفی‌گرایان نوعی احساس ناامنی در آنها پدید آورده است به حدی که آنها را از لاک اندیشه‌پردازی بیرون آورده و به فعال‌گرایی سیاسی که درتلاش آنها برای تشکیل دولت اسلامی یا تاسیس خلافت اسلامی نمود یافته است کشانده است». یافته پژوهش حاکی از آن است که ساخت دولت مدرن در خاورمیانه عربی لاجرم برایند هم‌نشینیِ انگاره‌های سلفی‌گرایانه و هنجارهای حاکمیت‌بنیان خواهد بود. در نتیجه، پایداری نظام دولت مدرن در خاورمیانه عربی نیز در گروِ برقراری توازن ظریف میان این دو عامل تعیین کننده به نظر می‌رسد.

the challenge of the modern state and salafi activism in the arab middle east: a civilizational security perspective

in the 1970s the arab middle east completed the formation of its modern state system resulting in every arab land having its own sovereign state. this coincided with the decline of pan-arabism and a shift towards pragmatic arab governments focusing on nationalism rooted in land. as this was happening salafism also became more politically active and began opposing these trends. this article aims to analyze the security challenge posed by salafists to the modern government in the arab middle east which serves as the core of the islamic world. by utilizing critical s ecurity studies literature content analysis of relevant texts and studying the positions and actions of salafists over the past five decades it is argued that the perceived threat from the modern government to the civilizational security of salafists generates a sense of insecurity prompting them to engage in political activism and strive for the establishment of an islamic state or caliphate. the research findings suggest that the construction of a modern state in the arab middle east necessitates the coexistence of salafist ideologies and governance norms. therefore, maintaining a delicate balance between these two factors is crucial for the stability of the modern state system in the region.