بررسی جایگاه و چالش‌های اموال عمومی در نظام حکمرانی جمهوری اسلامی ایران

این مقاله با هدف بررسی جایگاه اموال عمومی و دولتی در نظام حقوقی ایران، به تحلیل قوانین و مقررات موضوعه در این حوزه می‌پردازد. روش پژوهش توصیفی–تحلیلی است و داده‌ها با بهره‌گیری از منابع کتابخانه‌ای شامل قوانین، رویه قضایی و آرای حقوق‌دانان گردآوری و تحلیل شده‌اند. در این راستا، ابتدا مفاهیم اموال عمومی به‌عنوان دارایی‌های متعلق به جامعه و تحت اداره نهادهای عمومی، و اموال دولتی به‌عنوان ابزار اجرای وظایف حکومتی، تبیین می‌شوند. چارچوب حقوقی ایران با رویکردی محافظه‌کارانه، اصل عدم قابلیت انتقال و واگذاری این اموال را به‌منظور حفظ منافع جمعی و جلوگیری از سوء‌استفاده‌ها مورد پذیرش قرار داده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که نظام حقوقی ایران در کنار تفکیک میان اموال ملی و اختصاصی، مقررات متفاوتی برای هر دسته وضع کرده و صلاحیت رسیدگی به اختلافات مرتبط را میان دادگاه‌های عمومی و اداری توزیع نموده است. با این حال، چالش‌هایی همچون عدم شفافیت در مدیریت، ضعف نظارت و تعارض منافع میان مسئولان و منافع عمومی، موجب کاهش کارآمدی قوانین موجود شده است. نتیجه‌گیری اینکه هرچند چارچوب حقوقی ایران بر صیانت از منافع عمومی تاکید دارد، اما بازنگری و اصلاح برخی حوزه‌ها برای افزایش اثربخشی و کارآمدسازی قوانین ضروری به نظر می‌رسد.

examining the status and challenges of public property in the governance system of the islamic republic of iran

this article aims to examine the legal status of public and state property in the iranian legal system through an analysis of statutory laws and regulations. the study employs a descriptive–analytical approach, relying on library resources, including laws, judicial precedents, and scholarly opinions. first, the concepts of public property—assets belonging to society and managed by public institutions—and state property—tools for implementing governmental functions—are clarified. the iranian legal framework, with a conservative orientation, upholds the principle of non-transferability of such property to safeguard collective interests and prevent misuse. , alongside the distinction between national and exclusive property, different rules are applied to each category, and jurisdiction over related disputes is divided between general and administrative courts. however, challenges such as lack of transparency in management, weak oversight, and conflicts of interest between officials and the public reduce the efficiency of the current regulations.  although the iranian legal system emphasizes the protection of public interests, revising and reforming certain areas of law is necessary to enhance effectiveness and ensure better protection of public property.