تاثیر محلول‌پاشی سالیسیلیک‌اسید بر بهبود کارایی فتوسنتزی، عملکرد و ترکیب اسیدهای چرب گلرنگ زراعی (.carthamus tinctorius l) در شرایط تنش گرما

هدف: کاربرد سالیسیلیک‌اسید سبب بهبود راندمان فتوسنتزی و عملکرد و تغییر ترکیب اسیدهای چرب روغن دانه گلرنگ در شرایط تنش گرما می شود. از این‌رو، هدف از این مطالعه بررسی پتانسیل کاربرد سالیسیلیک‌اسید در کاهش اثرات نامطلوب تنش گرمای آخر فصل بر گلرنگ با بهبود راندمان فتوسنتز و ترکیب اسیدهای چرب روغن دانه بود.روش پژوهش: به‌منظور ارزیابی اثرات محلول‌پاشی برگی سالیسیلیک‌اسید بر ویژگی‌های فتوسنتزی و ترکیب اسیدهای چرب گلرنگ، آزمایشی مزرعه‌ای در دانشگاه شهید چمران اهواز انجام شد. طرح آزمایشی به‌صورت اسپلیت‌پلات فاکتوریل بر پایه طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار بود. کرت‌های اصلی شامل دو تاریخ کاشت 20 آذرماه (کاشت به هنگام) و 30 دی‌ماه (کاشت دیرهنگام) و کرت‌های فرعی شامل ترکیبی فاکتوریل از غلظت‌های سالیسیلیک‌اسید (صفر و 400 میکرومولار) و دو رقم گلرنگ پرنیان (حساس به گرما) و فرامان (مقاوم به گرما) بودند.یافته‌ها: نتایج این پژوهش نشان داد که تنش گرمایی ناشی از کاشت دیرهنگام، به‌طور معنی‌داری سبب کاهش در صفات فتوسنتزی شامل سرعت فتوسنتز، هدایت روزنه‌ای، سرعت تعرق، غلظت دی‌اکسیدکربن زیر روزنه‌ای، کارایی کربوکسیلاسیون و کارایی مصرف آب فتوسنتزی گردید. کاربرد سالیسیلیک‌اسید تا حد زیادی توانست اثرات منفی تنش گرمایی را بر این صفات تعدیل نماید، به گونه ای که بیش‌ترین هدایت روزنه‌ای و کارایی کربوکسیلاسیون (به‌ترتیب 711 و 1.079 میلی‌مول بر مترمربع بر ثانیه) و عملکرد دانه (3120 کیلوگرم در هکتار) در کاشت به هنگام و کاربرد 400 میکرو مولار سالیسیلیک‌اسید در رقم فرامان مشاهده شد. علاوه بر این، تنش گرمایی موجب تغییر در ترکیب اسیدهای چرب روغن دانه شد، به‌طوری‌که کاشت دیرهنگام باعث کاهش درصد اسیدهای چرب اولئیک و لینولئیک و افزایش درصد اسیدهای لینولنیک و پالمیتیک گردید. تغییرات درصد استئاریک‌اسید تحت تنش گرمایی در دو رقم موردمطالعه متفاوت بود، به‌طوری‌که در رقم فرامان کاهش (48 درصد) و در رقم پرنیان افزایش (64 درصد) نشان داد. محلول‌پاشی سالیسیلیک‌اسید، به‌ویژه در شرایط کاشت دیرهنگام، موجب افزایش درصد اسیدهای چرب اولئیک و لینولئیک و کاهش درصد اسیدهای لینولنیک و پالمیتیک شد.نتیجه‌گیری: کاربرد سالیسیلیک‌اسید توانست با بهبود صفات فتوسنتزی و تعدیل ترکیب اسیدهای چرب، اثرات نامطلوب تنش گرمایی را کاهش داده و در نتیجه منجر به افزایش تحمل به گرما و بهبود کیفیت روغن در هر دو رقم گردد. این تاثیرات در رقم متحمل به گرما (فرامان) نسبت به شرایط شاهد مشهودتر بود.

exogenous salicylic acid enhances photosynthetic efficiency, yield and fatty acid composition in safflower (carthamus tinctorius l.) under extreme heat stress

objective: exogenous application of salicylic acid (sa) has the potential to improve photosynthetic performance and seed oil composition under heat stress. this study aimed to evaluate whether foliar sa treatment can mitigate terminal heat stress in safflower by enhancing photosynthetic traits and by altering seed oil fatty acid composition, and to compare responses between a heat-tolerant and a heat-sensitive cultivar.methods: a field experiment was conducted at shahid chamran university of ahvaz using a split-plot rcbd with three replications. main plots were two sowing dates: normal sowing (11 december) and late sowing (21 january). subplots comprised a factorial combination of sa concentrations (0 and 400 μm) and two safflower cultivars: parnian (heat-sensitive) and faraman (heat-tolerant). late sowing subjects the crop to severe terminal heat during flowering and grain filling. photosynthetic parameters and fatty acid composition of seeds were measured, and grain yield was recorded.results: late sowing (heat stress) significantly reduced photosynthetic rate, stomatal conductance, transpiration rate, substomatal co2, carboxylation efficiency, and photosynthetic water-use efficiency. foliar sa application mitigated these negative effects, with the most favorable responses under 400 μm sa and normal sowing. the faraman cultivar sown at normal time and treated with 400 μm sa achieved the highest stomatal conductance (711 mmol m⁻² s⁻¹), carboxylation efficiency (1.079 mmol m⁻² s⁻¹), and grain yield (3120 kg ha⁻¹). fatty acid responses to heat were cultivar-dependent: stearic acid decreased in faraman but increased in parnian under heat stress (−48% vs +64%, respectively). sa treatment under late sowing increased oleic and linoleic acids while reducing linolenic and palmitic acids, contributing to modified seed oil composition that is favorable under heat stress.conclusion: terminal heat stress altered photosynthetic performance, yield, and seed oil fatty-acid profiles in safflower. foliar sa application mitigated heat-induced declines in photosynthesis and influenced oil composition, with more pronounced benefits in the heat-tolerant faraman cultivar. sa at 400 μm provides a viable means to enhance heat tolerance and potentially improve oil quality in safflower under heat stress.