تاثیر کاربرد منابع مختلف سلنیوم بر ویژگی‏های رشدی و جذب عناصر غذایی در گیاه کاهو فرانسوی (lactuca sativa lollo bionda) تحت تنش شوری

هدف: این پژوهش اثرات کاهنده فرمولاسیون‌های مختلف سلنیوم بر کاهوی فرانسوی تحت تنش شوری را با تمرکز بر پارامترهای رشد و جذب مواد معدنی بررسی کرد. هدف، تعیین شکل و غلظت بهینه سلنیوم برای کاهش مهار رشد، عدم تعادل یونی و استرس اکسیداتیو ناشی از شوری بود. هم‌چنین بررسی شد که آیا نانوسلنیوم در مقایسه با سلنات‌سدیم معمولی، با بهبود هموستاز مواد مغذی و بازیابی رشد، تحمل به شوری را بهتر افزایش می‌دهد. این مطالعه به‌دنبال ایجاد روابط کمی بین میزان مصرف سلنیوم و پاسخ‌های فیزیولوژیک در سطوح مختلف شوری و ارائه راه‌کارهای عملی برای کشاورزی در شرایط شور بود.روش پژوهش: آزمایش در محیط کنترل‌شده با طرح فاکتوریل کاملاً تصادفی شامل سه سطح شوری (صفر، 3 و 6 دسی‌زیمنس بر متر nacl) و پنج تیمار سلنیوم: شاهد (بدون سلنیوم)، سلنات‌سدیم (5 و 10 میلی‌گرم در لیتر) و نانوسلنیوم (2 و 4 میلی‌گرم در لیتر) در سه تکرار انجام شد. گیاهان کاهوی رشد‌یافته به‌روش هیدروپونیک در مرحله رویشی تحت تیمار قرار گرفتند و پارامترهای مورفولوژیکی، محتوای یونی (na+، k+، cl-) و تجمع سلنیوم اندازه‌گیری شد. از طیف‌سنجی جذب اتمی و کروماتوگرافی یونی برای اندازه‌گیری دقیق مواد معدنی و از آنووا دوطرفه و آزمون دانکن (0.05≥p) برای تحلیل داده‌ها استفاده شد.یافته‌ها: برهم‌کنش معنی‌دار (0.01>p) شوری و سلنیوم در تمام پارامترها مشاهده شد. شوری شدید (6 دسی‌زیمنس بر متر) باعث کاهش ارتفاع گیاه (48.6 درصد)، وزن تر ساقه (44.8 درصد) و سطح برگ (54.2 درصد) شد و تجمع na+ را 2.24 برابر و k+ را 42.7 درصد کاهش داد. نانوسلنیوم (4 میلی‌گرم در لیتر) وزن تر ساقه را 28.6 درصد و وزن خشک ریشه را 30.4 درصد افزایش داد و نسبت k+/na+ را 31.2 درصد بهبود بخشید. نانوسلنیوم سطح برگ را 16.8 درصد بیش‌تر از سلنات افزایش داد. در شوری متوسط (3 دسی‌زیمنس بر متر)، نانوسلنیوم قطر ساقه را 22.3 درصد و گسترش تاج را 18.5 درصد افزایش داد، محتوای cl- ریشه را 32.5 درصد کاهش و تجمع سلنیوم اندام هوایی را 25.7 درصد افزایش داد.نتیجه‌گیری: کاهوی فرانسوی به شوری حساس است، اما مکمل سلنیوم، به‌ویژه نانوسلنیوم، این اثرات را از طریق حفظ پتاسیم، دفع سدیم، بهبود ظرفیت فتوسنتزی و تجمع سلنیوم کاهش داد. نانوسلنیوم (4 میلی‌گرم در لیتر) با عملکرد 31–16 درصد بهتر نسبت به سلنات، به‌عنوان تیمار بهینه شناخته شد و می‌تواند به‌عنوان یک ابزار نوآورانه در کشاورزی شور با فراهمی زیستی و اثرات محافظتی بهتر مورد استفاده قرار گیرد.

the effect of using different sources of selenium on growth characteristics and absorption of nutrients in lactuca sativa lollo bionda under salt stress

objective: this study evaluated the mitigating effects of different selenium formulations on salt-stressed french lettuce (lactuca sativa), focusing on growth parameters and mineral uptake dynamics. we aimed to identify the optimal selenium form and concentration for alleviating salinity-induced growth inhibition, ionic imbalance, and oxidative stress, and to determine dose–response relationships across salinity levels for practical guidance in saline agriculture.methods: in a controlled environment, a factorial completely randomized design was used with three salinity levels (0, 3, and 6 ds m−1 nacl) and five selenium treatments: control (0), sodium selenate (5 and 10 mg l−1), and nano-selenium (2 and 4 mg l−1), with three replicates. lettuce was grown hydroponically and subjected to salinity during the vegetative stage. measured variables included morphological parameters (plant height, leaf area, fresh and dry biomass), ionic contents (na+, k+, cl−), and selenium accumulation. mineral quantification employed atomic absorption spectroscopy and ion chromatography. data were analyzed by two-way anova with duncan's multiple range tests (p ≤ 0.05) to assess main effects and interactions.results: salinity and selenium treatments interacted significantly (p < 0.01) for all measured traits. under severe salinity (6 ds m−1), growth was markedly inhibited (e.g., plant height −48.6%, shoot fresh weight −44.8%, leaf area −54.2%), with a 2.24-fold increase in na+ and a 42.7% decrease in k+ in shoots. nano-selenium at 4 mg l−1 substantially mitigated stress, increasing shoot fresh weight by 28.6% and root dry weight by 30.4%, and improving the k+/na+ ratio by 31.2% via selective ion regulation. at equivalent selenium doses, nano-selenium enhanced leaf area by 16.8% more than selenate. under moderate salinity (3 ds m−1), nano-selenium promoted architecture (stem diameter +22.3%, canopy spread +18.5%), reduced root cl− content by 32.5%, and increased shoot selenium accumulation by 25.7% versus untreated stressed plants.conclusion: lettuce displays pronounced sensitivity to salinity, with substantial biomass loss and ionic toxicity under high salt. selenium supplementation mitigates these effects, with nano-formulations providing superior protection than conventional sodium selenate. the 4 mg l−1 nano-selenium treatment yielded the greatest overall benefits, improving growth and nutrient homeostasis across salinity levels. these findings support the potential of selenium nanofertilizers as an agronomic strategy to enhance salt tolerance in lettuce, with possible applicability to other salt-sensitive horticultural crops.