تاثیر تنش شوری و محیط‌های مختلف کاشت بر صفات مورفولوژیک، فنولوژیک و عملکرد دانه گیاه گالگا (galega officinalis l.)

هدف: تنش شوری یک چالش زیست‌محیطی مهم است که بر بهره‌وری کشاورزی به‌ویژه در مناطق خشک و نیمه‌خشک تاثیر منفی می‌گذارد. محیط‌ های مختلف کشت، از جمله گلخانه، گلدان در هوای آزاد، و کشت مزرعه، می‌توانند بر رشد گیاه تاثیر بگذارند. هدف اصلی این پژوهش بررسی اثرات سطوح مختلف شوری بر صفات مورفولوژیکی و فنولوژیکی گیاه گالگا در سه محیط کشت مختلف بود.روش پژوهش: این مطالعه به ‌صورت طرح بلوک های کامل تصادفی با سه تکرار در سه محیط (گلخانه، گلدانی در هوای آزاد و مزرعه) در سال زراعی 1402 در مزرعه تحقیقاتی دانشکده کشاورزی دانشگاه ارومیه اجرا شد. در هر یک از این شرایط، گیاهان در سه سطح مختلف تنش شوری (صفر. یک، پنج و 10 دسی‌زیمنس بر متر) برای یک دوره رشد مشخص (عملیات کاشت در تاریخ 15 اردیبهشت‌ماه سال 1402 و تاریخ برداشت گلدان های هوای آزاد و مزرعه در 7 مهرماه و گلخانه در تاریخ 7 آبان‌ماه انجام شد) قرار گرفتند و صفات عملکرد دانه، صفات مورفولوژیک و صفات فنولوژیک موردبررسی قرار گرفت.یافته ها: نتایج تجزیه واریانس نشان داد که تنش شوری تاثیر معنی‌داری بر صفات مختلف مورفولوژیک و فنولوژیک داشت. در شرایط گلخانه، تنش شوری 10 و 5 دسی زیمنس بر متر در مقایسه با شرایط بدون تنش شوری، به ترتیب روز تا گلدهی، تعداد شاخه اصلی در بوته، تعداد شاخه فرعی در بوته و وزن خشک برگ زمان گلدهی را به میزان (19 و 2 درصد)، (40 و 30 درصد)، (78 و 15 درصد) و (49 و 10 درصد) کاهش داد. در شرایط کشت گلدان های هوای آزاد، تنش شوری 10 و 5 دسی زیمنس بر متر در مقایسه با شرایط بدون تنش شوری، به ترتیب روز تا رسیدگی فیزیولوژیک، روز تا تشکیل گل‌آذین، ارتفاع بوته، طول گل‌آذین، وزن تر اندام های هوایی زمان گلدهی و وزن خشک اندام هایی زمان رسیدگی فیزیولوژیک را به میزان (6 و 2 درصد)، (41 و 4 درصد)، (26 و 18 درصد)، (23 و 15 درصد)، (41 و6 درصد) و (32 و 9 درصد) کاهش داد. در شرایط مزرعه، بیش‌ترین تاثیر منفی تنش شوری بر صفات مورفولوژیک و عملکرد دانه مشاهده شد، به‌طوری‌که عملکرد دانه به‌ترتیب 78 و 67 درصد کاهش یافت.نتیجه‌ گیری: نتایج نشان داد که کشت مزرعه‌ای در شرایط بدون تنش شوری، به‌طور قابل‌توجهی بالاترین عملکرد دانه را نسبت به سایر شرایط کشت داشت. براساس نتایج این پژوهش، کشت مزرعه‌ای گیاه گالگا مناسب بوده، زیرا این شرایط بالاترین عملکرد دانه را داشته است و سطح شوری پایین‌تر (زیر 5 دسی‌زیمنس بر متر) قابل‌توصیه است تا تاثیرات منفی بر صفات مورفولوژیک و فنولوژیک کاهش یابد.

the effect of salinity stress and different planting environments on morphological, phenological traits, and grain yield of galega officinalis

objective: salinity stress poses a substantial environmental challenge that negatively impacts agricultural productivity, particularly in arid and semi-arid regions where soil salinity is prevalent. this study evaluates the effects of varying salinity levels on the morphological and phenological traits of galega officinalis across three planting environments: greenhouse, open-air pots, and field.methods: a randomized complete block design (rcbd) with three replications was conducted in three cultivation environments (greenhouse, open-air pots, and field) during the 2024 crop year at the agricultural faculty of urmia university. plants were subjected to three salinity levels (0.1, 5, and 10 ds m⁻¹) over a defined growth period. traits assessed included seed yield; morphological traits (plant height, inflorescence length, number of leaves, number of main branches, number of secondary branches, leaf dry weight, stem dry weight, and aerial dry weight); and phenological traits (days to germination, days to flowering, days to physiological maturity, days to inflorescence formation, and days to 4 leaves).results: analysis of variance indicated that salinity stress significantly affected several traits, including days to flowering, branch numbers, dry weights of plant organs, and grain yield. in the greenhouse, salinity at 10 and 5 ds m⁻¹ reduced days to flowering by 19% and 2%, main branches by 40% and 30%, secondary branches by 78% and 15%, and leaf dry weight by 49% and 10%, respectively, relative to the control (0.1 ds m⁻¹). in open-air pots, harvest maturity, inflorescence formation, plant height, inflorescence length, and aerial organ fresh and dry weights declined at higher salinities by 6% and 2%, 41% and 4%, 26% and 18%, 23% and 15%, 41% and 6%, and 32% and 9%, respectively, with grain yield decreasing by 29% and 4%. field cultivation exhibited the greatest sensitivity, with grain yields dropping by 78% at 10 ds m⁻¹ and 67% at 5 ds m⁻¹. the highest plant height (71.66 cm) occurred in field conditions, while the lowest (31.64 cm) occurred in open-air pots. the maximum numbers of secondary and main branches were observed in greenhouse conditions (41.33 and 3.33, respectively), with the minimums in open-air pots (3.66 and 1.00). the longest inflorescence length was produced under no-salt conditions in the field (12 cm), while the shortest (5.28 cm) occurred at 10 ds m⁻¹ in open-air pots.conclusions: the findings indicated that field cultivation under control conditions (0.1 ds/m) yielded significantly higher grain compared to greenhouse and open-air pot methods. it is recommended that farmers favor field conditions for growing galega officinalis and maintain salinity levels below 5 ds/m to mitigate adverse effects on both morphological and phenological traits. field cultivation under control conditions (0.1 ds/m) yielded significantly higher grain compared to greenhouse and open-air pot methods.