ارزیابی کیفیت علوفه ژنوتیپ‌های فستوکا پرتنسیس (festuca pratensis huds.) تحت تنش کم‌آبی

هدف: به‌منظور تعیین کیفیت علوفه در گیاه فستوکا پرتنسیس در شرایط تنش کم‌آبی، این آزمایش در سال‌های 1401 تا 1403 در مزرعه تحقیقاتی دانشکده فناوری کشاورزی دانشگاه تهران اجرا شد.روش پژوهش: بذر 20 ژنوتیپ گونه فستوکا پرتنسیس از بانک ژن nordgen کشور سوئد و موسسه art کشور سوئیس تهیه شد و در قالب طرح بلوک کامل تصادفی با آرایش کرت‌های خُردشده در زمان، در سه تکرار، تحت دو شرایط آبیاری نرمال (100 درصد ظرفیت مزرعه) و تنش آبی (50 درصد ظرفیت مزرعه) پس از استقرار گیاه کشت گردید. نمونه‌برداری در اواسط دوره گلدهی، پس از اعمال تنش به‌مدت دو سال، در اردیبهشت‌ماه 1402 و 1403 انجام شد. در این مرحله، صفات مرتبط با کیفیت علوفه نظیر فیبر شوینده اسیدی (adf)، فیبر شوینده خنثی (ndf)، سلولز، لیگنین، ازت، خاکستر، ماده خشک مصرفی (dmi)، قابلیت هضم ماده خشک (ivdmd)، انرژی متابولیسمی (me) و ارزش نسبی تغذیه‌ای (rfv) موردارزیابی قرار گرفتند.یافته‌ها: نتایج تجزیه واریانس نشان داد اثر ساده تنش خشکی برای تمام صفات و هم‌چنین اثرات ساده ژنوتیپ، برداشت، اثرات متقابل دوگانه تنش× ژنوتیپ، ژنوتیپ× برداشت و اثر متقابل سه‌گانه تنش× ژنوتیپ× برداشت برای تمام صفات به‌جز سلولز، و نیز اثر متقابل تنش× برداشت برای تمام صفات به‌جز خاکستر، در سطح احتمال یک درصد معنی‌دار بودند. براساس مقایسه میانگین‌ها، ژنوتیپ‌های 2، 13، 14، 15، 16 و 17 به‌عنوان ژنوتیپ‌های برتر از نظر کیفیت علوفه در شرایط تنش خشکی شناسایی شدند، به‌طوری‌که دارای میزان پروتئین بالاتر و مقادیر فیبر شوینده اسیدی و خنثی پایین‌تری بودند.نتیجه‌گیری: این مطالعه نشان داد که ارزیابی کیفیت علوفه در شرایط تنش خشکی می‌تواند ابزار موثری برای شناسایی ژنوتیپ‌های متحمل و دارای ارزش غذایی بالا باشد. شناسایی ژنوتیپ‌هایی با پروتئین بالا و فیبر کم‌تر در شرایط محدودیت آبی، بیانگر ظرفیت بالقوه گونه فستوکا پرتنسیس برای توسعه در مناطق خشک و نیمه‌خشک است. یافته‌های پژوهش می‌تواند مبنایی برای اصلاح ارقام مقاوم به خشکی با حفظ کیفیت علوفه در برنامه‌های به‌نژادی آینده باشد. ادامه ارزیابی پایداری این ژنوتیپ‌ها در مناطق مختلف اکولوژیکی و در سال‌های متفاوت، گامی مهم در راستای بهینه‌سازی تولید علوفه در شرایط تنش آبی خواهد بود. هم‌چنین، استفاده از شاخص‌های کیفیت علوفه در کنار ویژگی‌های مقاومت به تنش می‌تواند موجب بهبود دقت انتخاب در برنامه‌های اصلاحی گردد. نتایج می‌تواند به تصمیم‌گیری در زمینه مدیریت منابع آب در سامانه‌های تولید علوفه در شرایط اقلیمی مشابه کمک نماید.

evaluation of forage quality in festuca pratensis huds. genotypes under water deficit stress

objective: to evaluate the forage quality of festuca pratensis genotypes under water deficit stress and identify drought-tolerant lines that maintain high nutritional value.methods: twenty festuca pratensis genotypes were obtained from nordgen (sweden) and the art institute (switzerland). field experiments were conducted over three consecutive years (2022–2024) at the research farm, faculty of agricultural technology, university of tehran. a split-plot design in time within a randomized complete block design (rcbd) with three replications was used. two irrigation regimes were imposed after full establishment: normal (100% field capacity) and water deficit (50% field capacity). sampling occurred at the mid-flowering stage following two years of stress (may 2023 and may 2024). forage quality, measured traits included acid detergent fiber (adf), neutral detergent fiber (ndf), cellulose, lignin, nitrogen content, ash, dry matter intake (dmi), in vitro dry matter digestibility (ivdmd), metabolizable energy (me), and relative feed value (rfv).results: the anova showed that drought stress significantly affected all measured traits at p < 0.01. significant main effects were observed for genotype and harvest, with significant stress× genotype and genotype× harvest interactions, and a significant stress× genotype× harvest interaction for all traits except cellulose. the stress× harvest interaction was significant for all traits except ash. based on mean comparisons, genotypes 2, 13, 14, 15, 16, and 17 exhibited superior performance under drought, characterized by higher crude protein and lower adf and ndf values, indicating enhanced forage quality under water-limited conditions.conclusions: evaluating forage quality under water deficit is an effective strategy for identifying high-value, drought-tolerant festuca pratensis genotypes. the selected genotypes demonstrate strong potential for deployment in arid and semi-arid regions. integrating forage quality indicators with drought-tolerance traits can improve the precision of genotype selection in breeding programs. we recommend long-term, multi-location trials to assess adaptability and stability across diverse environments. the findings may inform water resource management strategies for forage production under comparable climatic conditions.