نقد تخصیص توارث در مرگ‌های مجهول‌الزمان به غرقی و مهدوم‌علیهم (بر پایۀ مناسبات لفظی اخبار)

شرط ارث‌بردن، احراز حیات وارث پس از وفات مورث است. افرادی که زمان مرگشان، مجهول بوده و تقدم و تاخر وفات هریک نسبت به دیگری مشخص نیست، طبق مقتضای قاعدهٔ اولیه، شرط ارث‎بردن را ندارند. در دو فرض غرق و هدم، این حکم استثنا شده و مجهول‌الزمان‌بودن وفات طرفین مانع توارث نیست. براساس قول فقهی مشهورتر، این استثنا باید تفسیر مضیق شود؛ اما قائلان به تعمیم عمدتاً بر پایۀ برخی مناسبات کلی عرفی -بدون تمرکز بر خصوصیات الفاظ و عبارات موجود در لسان ادله- عناوین ماخوذ در ادلۀ تخصیص را فاقد موضوعیت دانسته‌اند؛ ازاین‌رو بر پایۀ الغای خصوصیت از عناوین غرق و هدم، حکم مذکور را به موارد مشابه تعمیم داده‌اند. در پژوهش حاضر که به‌روش توصیفی‌تحلیلی به نگارش در آمده، تلاش شده با درنگ در اخبار، به کشف مناسبات لفظی موجود در لسان ادله، برای پرده‌برداشتن از ملاک و تنقیح مناط پرداخته شود و از این رهگذر، تسری حکم به موارد مشابه از قبیل تصادفات رانندگی و... ممکن گردد. در این پژوهش، با قرینه قرار‌دادن الفاظ ماخوذ در لسان ادله، موضوعیت‌نداشتن هدم و غرق ثابت شده است.

a critique of the restriction of inheritance in cases of deaths with unknown timing for drowning victims and those buried under the ruins (gharqī va mahdūm ʿalayhim) (based on verbal relationships in the ḥadīths)

for a person to inherit, it must be verified that the heir was alive after the death of the deceased. individuals whose time of death is unknown and whose precedence of succession or death compared to one another is unclear do not meet this condition according to the implication of the primary principle. in the two cases of “drowning” and “structural collapse”, however, this rule has an exception, and the unknown time of death does not prevent the other party from inheritance. the more widely held legal opinion holds that this exception should be interpreted limited to appearance of text. however, scholars who advocate its generalization often rely on general customary associations, without focusing on the situations of words which are used in proofs, and have therefore argued that the titles used in restriction proofs are not essential to the ruling. as a result, based on the principle of nullification of the character of the gharq (drowning) and hadm (collapse), they have generalized the aforementioned ruling to similar cases. the present study, which has been conducted using the descriptive-analytical method, aims to uncover the verbal associations present in specific wordings of legal evidences through reflection upon the ḥadīths, in order to reveal the underlying criterion and refine the effective cause (tanqīḥ al-manāṭ).  through this lens, the ruling may be extended to comparable situations, such as car accidents, etc. in this study, it has been established by using the situations of words which are used in proofs as contextual indicators, that the terms gharq (drowning) and hadm (collapse) lack inherent legal significance (mawżūʿiyyat).