ارزیابی این‎همانی دیدگاه ملاصدرا و هیوم پیرامون ادراک کلیات در بستر تحلیل مصباح یزدی

ادراک عقلی، از برجسته‎ترین مسائل حکمی و محل تضارب آراء فلاسفه است. مصباح یزدی در این باب، از دیدگاه ارسطو جانب‎داری و آن را به‎عنوان وجیه‎ترین دیدگاه برگزیده است. او دیدگاه ملاصدرا (شهود موجود مجرد از دور) را یادآور دیدگاه هیوم (ابهام ادراک حسی) و هر دو دیدگاه را با روش و تحلیل واحد، قابل مناقشه می‎خواند. وی با ارائه تنبیهاتی ازجمله: نحوۀ اتخاذ مفاهیم محال، معقولات ثانیۀ فلسفی و غیره می‎کوشد دیدگاه هیوم را مخدوش نماید و دیدگاه ملاصدرا را همچون دیدگاه هیوم دانسته و یکسره هر دو نظر را نفی نماید. ازاین‎رو معتقد است: مفاهیمی که از مثال عقلانی برخوردار نیستند؛ دال بر بی‎اعتباری دیدگاه ملاصدرا هستند و چون این مفاهیم در خارج وجود ندارند تا جزئی مبهم آن، منتج به ادارک عقلی شود، دیدگاه هیوم نیز بی‎اساس می‎باشد؛ لذا، با تحلیل‎هایی متخذ از روش تطبیقِ دو دیدگاه؛ تحلیل نقضی (بررسی تناقضات دیدگاه مصباح یزدی در آثار گوناگونش در مورد نظر ملاصدرا در باب ادراک کلیات) و تحلیل زبانی (به این صورت که واژه ابهام در نظر ملاصدرا و هیوم با یکدیگر مورد مقایسه واژگانی قرار می‎گیرد)، همچنین با تحلیل دلیلِ مدعا؛ در این مورد، دلیل مصباح یزدی مورد ارزیابی قرار می‎گیرد و ضمن نفی شباهت در باب ادراک عقلی، تبیینی دیگر در تطبیق دیدگاه ملاصدرا و هیوم ارائه می‎نماید. لذا در مقاله حاضر با اتخاذ دلالیل و روش‎های متعدد، شباهت میان ملاصدرا و هیوم در باب ادراک کلیات، نفی می‎گردد.

evaluating the similarity of mullā sadrā's and hume's views on the perception of universals in the context of mesbah yazdi's analysis

intellectual perception is one of the most prominent philosophical issues and an arena of conflicting opinions among philosophers. ayatollah misbah yazdi favors aristotle's view in this regard and holds that it is the most valid position. he considers mullā sadrā's view (observing an immaterial being from a distance) as reminiscent of hume's view (vagueness in sensory perception) and, with the same method and analysis, he argues that both views are questionable. misbah yazdi tries to refute hume's view by presenting criticisms such as the way of abstracting absurd concepts and philosophical secondary intelligibles, and considers mullā sadrā's view to be the same as hume's and completely negates both. he argues that concepts that fail to have an idea in the intellectual world indicate the invalidity of mullā sadrā's view, and since these concepts do not exist outside so that their vague individual can result in intellectual perception, hume's view is also baseless. therefore, with analyses based on the method of comparing the two perspectives, contradiction analysis (scrutinizing the contradictions of misbah yazdi's view in his various works on mullā sadrā's position on the perception of universals) and analysis of the word vagueness (in the sense that it is compared lexically in their views), as well as with analysis of the argument of the claim, misbah yazdi's argument in this case is evaluated and, by denying the similarity of mullā sadrā's and hume' s views on the perception of universals, this article presents another explanation for comparing the perspectives of the two philosophers.