نقش سازمان‌های مردم‌نهاد در مشارکتِ طرح‌های توسعۀ شهری (مطالعه موردی: شهر بیرجند)

برنامه‌ریزی مشارکتی و مشارکت مردم در طرح‌های توسعۀ شهری، موضوعی است که در مطالعات فراوانی موردتوجه قرارگرفته است. مطالعات نشان می‌دهد که توجه به انواع تشکل‌های مردمی در فرایند مشارکت، عامل مهمی در انطباق فرایند برنامه‌ریزی مشارکتی با توانمندی‌های جامعه شهری است، اما برخلاف تاکید بر مشارکت تشکل‌های مردمی در طرح‌های توسعۀ شهری، کمتر پژوهشی به جایگاه سازمان‌های مردم‌نهاد به‌عنوان عاملی موثر در تحقق برنامه‌های توسعه شهری پرداخته است. از این‌رو، پژوهش حاضر در پی پاسخ به این پرسش است که توانمندی سازمان‌های مردم‌نهاد در راستای تهیه و اجرای طرح‌های توسعه شهری چیست؟ نمونۀ موردی شهر بیرجند، مرکز استان خراسان جنوبی است. این شهر دارای بافت اجتماعی منسجمی است که بر پایه آن توانسته در دورۀ شهرنشینی جدید، ترکیبی جالب‌توجه از تشکل‌های مردمی سنتی و سازمان‌های مردم‌نهاد جدید داشته باشد. این پژوهش با روش کیفی و با استفاده از تحلیل مضمون و به‌کارگیری نرم‌افزار maxqda انجام‌ شده است. جمع‌آوری اطلاعات از طریق مصاحبه با 16 نفر انجام گرفت. داده‌های جمع‌آوری‌شده به کمک 17 مضمون پایه، 6 مضمون سازمان‌دهنده و 1 مضمون فراگیر بررسی و تحلیل شدند. درنهایت، تحلیل شبکه مضامین به‌دست‌آمده روابط میان مضامین اثرگذار در توانمندی سازمان‌های مردم‌نهاد در فرایند تهیه و اجرای طرح‌های توسعۀ شهری را نشان می‌دهد. برمبنای مضامین اصلی، نتایج پژوهش بیانگر آن است که نقش‌انگیزی سازمان‌های مردم‌نهاد در حیطه موضوعات اقتصادی، سیاست‌گذاری و اجتماعی مرتبط با مراحل تهیه و اجرای طرح‌های توسعه شهری است.

identifying the capability of non-governmental organizations to participate in urban development plans (case study: birjand city)

background and objective: despite the emphasis on the role of popular organizations in urban development plans, limited research has examined non-governmental organizations (ngos) as key contributors to the realization of such plans.methods: the study involved eight municipal experts and eight ngo representatives. thematic analysis was conducted using three categories: basic, organizing, and comprehensive themes.results: the socio-cultural sector accounted for the highest share of ngo activities (80.29%), while civil affairs had the lowest participation (0.98%) in south khorasan province.conclusion: ngos can significantly contribute to urban development by addressing economic challenges (e.g., land acquisition, construction, and funding allocation) and defining priority action areas. their involvement in social and policy-making processes also enhances support, education, and cultural initiatives. however, while ngos mitigate some urban development challenges, they cannot resolve all issues independently.