خوانش عرفانی معماری آرامگاه شیخ احمد جام

رابطۀ عرفان و معماری ایرانی همواره یکی از مباحث مهم در پژوهش‌های معماری بوده است. در این پژوهش تلاش شده تا با نگرشی عرفانی، به بینش معمارانِ ایرانی پرداخته شود. به‌عبارت‌دیگر، معمار صرفاً نه در مقام تجلی‌دهندۀ اصول حکمت عرفانی در فضا، بلکه به‌عنوان سالکی که از طریق اثرش تجربه‌های عرفانی از سلوک خود را بیان می‌کند، مورد تحلیل و بررسی قرار می‌گیرد. بیان مسئله این پژوهش به دو بخش کلی تقسیم می‌گردد؛ بخش نخست مربوط به روش‌شناسی و بخش دوم مربوط به جست‌وجوی رابطه میان عرفان و معماری ایرانی است. این پژوهش در دو بخش کلی، ابتدا به تبیین روش‌شناسی عرفانی جهت تحلیل و بررسی معماری ایرانی می‌پردازد و سپس رابطه میان مبانی عرفانی را با معماری مجموعه آرامگاه شیخ احمد جام جست‌وجو می‌کند. هدف این پژوهش اولاً دستیابی به روشی عرفانی برای بررسی معماری ایرانی و ثانیاً خوانش عرفانی از معماری ایرانی (آرامگاه شیخ احمد جام) است. در حوزۀ روش تحقیقِ پژوهش، به شرح روش‌شناسی مبتنی بر اندیشه‌های شیخ جام و نسبت آن با روش‌شناسی عرفانی پرداخته شده است. پس از آن به کشف رابطه بینش عرفانی معماران و الگوهای معماری استفاده ‌شده در مجموعه آرامگاه شیخ احمد جام توجه شده است. سرانجام در هفت بخش، الگوهای معماری عرفانی تبیین می‌گردد و نتیجۀ تحلیل‌های انجام‌گرفته نشان می‌دهد این الگوها در شکل‌گیری معماری مجموعه شیخ احمد، به‌ کار گرفته شده است.

mystical reading of the architecture of sheikh ahmad jam tomb

the relationship between mysticism and iranian architecture has always been one of the important topics in architectural research. in this study, an attempt has been made to focus on the insight of iranian architects from a mystical perspective. in other words, the architect is not only seen as a manifestation of the principles of mystical wisdom in space, but also as a seeker who expresses their mystical experiences through their work, is analyzed and examined. the statement of the issue in this research is divided into two main sections; the first part is related to methodology and the second part is related to exploring the relationship between mysticism and iranian architecture. this study, in two main sections, first explains the mystical methodology for analyzing and examining iranian architecture, and then explores the relationship between mystical principles and the architecture of the sheikh ahmad jami mausoleum. the aim of this research is firstly to achieve a mystical method for examining iranian architecture and secondly to interpret iranian architecture (sheikh ahmad jami mausoleum) from a mystical perspective. in the field of research methodology, the methodology based on the thoughts of sheikh jami and its relation to mystical methodology is discussed. after that, attention is paid to discovering the relationship between the mystical insight of architects and the architectural patterns used in the sheikh ahmad jami mausoleum. finally, in seven sections, mystical architectural patterns are explained and the results of the analyses show that these patterns have been used in the formation of the architecture of the sheikh ahmad jami complex.