نقش محیطِ ساخته‌شده در ارتقاء روحیۀ تعاملی دانشجویان معماری در محیط‌های رسمی و غیررسمی در سه دانشگاه مشهد

هدف از پژوهش حاضر، بررسی نقش محیطِ ساخته‌شده در ارتقاء روحیۀ تعاملی (درسی، دوستانه، تفریحی، سیاسی- فرهنگی) دانشجویان معماری می‌باشد که در سه نمونۀ دانشگاه‌های فردوسی، بین‌المللی امام رضا (ع) و آزاد اسلامی مشهد، مورد مطالعه قرار گرفته است. با توجه به اینکه آموزش در رشتۀ معماری، هم نظری و هم عملی است، از این‌‌رو، نیاز به تعاملات اجتماعی، به‌طور ویژه احساس می‌شود. این تعاملات برای دانشجویان، لزوماً تنها در کلاس‌ها، آتلیه‌ها و فضاهای رسمی دانشکده امکان‌پذیر نیست، بلکه فضاهای جمعی و غیررسمی نیز دارای پتانسیل ویژه‌ای برای فعالیت‌های گروهی و انتقال تجارب با سایر دانشجویان معماری و شکل‌گیری روابط اجتماعی هستند. سوال اصلی پژوهش مبنی بر آن است که: دانشجویان معماری، چه فضاهایی را برای تعامل ترجیح می‌دهند و مولفه‌های مورد‌نظر آن‌ها با توجه به نوع تعاملات چیست؟ در این راستا و با استفاده از روش توصیفی- تحلیلی، ابتدا از متون و مطالعات قبلی، چهارچوب نظری ارائه گشته؛ سپس نمونه‌های موردی با روش پیمایشی و استفاده از مشاهده و پرسشنامه و تحلیل‌های آماری، مورد مطالعه و ارزیابی قرار گرفته و میزان تاثیر هر عامل در ترجیح مکانی دانشجویان برای تعاملات (درسی، دوستانه، تفریحی، سیاسی- فرهنگی) تبیین گردیده است؛ در نهایت نیز داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار spss و آزمون اندازه‌های مکرر و آزمون بونفرونی مورد تجزیه‌و‌تحلیل قرار گرفته‌اند. نتایج تحقیق بیانگر آن است که تعامل دوستانه و تفریحی دانشجویان معماری، در هر سه دانشگاه به‌طور معناداری بیشتر از تعاملات درسی و سیاسی- فرهنگی در انتخاب فضاها موثر بوده؛ از طرفی در دانشگاه آزاد، تسهیلات مناسب نشستن و در دانشگاه فردوسی و دانشگاه امام رضا (ع) نیز فعالیت‌های گروهی، موثرترین عوامل در انتخاب فضاها بوده‌اند.

the effect of built environment on architecture students` interactions in formal and informal spaces of three mashhad universities

the aim of this research is to examine the role of the built environment in enhancing the interactive spirit (educational, friendly, recreational, political-cultural) of architecture students across three universities: ferdowsi university, imam reza international university, and islamic azad university in mashhad. given that education in architecture is both theoretical and practical, there is a particular need for social interactions. these interactions are not confined to classrooms, studios, and formal spaces; rather, collective and informal areas also hold significant potential for group activities, sharing experiences with fellow architecture students, and forming social relationships. the main research question is: what spaces do architecture students prefer for interaction, and what components do they consider important based on the type of interactions? a descriptive-analytical method was employed for this purpose. initially, a theoretical framework was established based on previous literature. subsequently, case studies were examined using surveys, observations, questionnaires, and statistical analyses to evaluate the impact of various factors on students’ preferences for interaction spaces (educational, friendly, recreational, political-cultural). the data were analyzed using spss software through repeated measures and bonferroni tests. the results indicate that friendly and recreational interactions among architecture students significantly influence space selection more than educational and political-cultural interactions across all three universities. furthermore, at islamic azad university, suitable seating facilities emerged as the most influential factor in space selection, while group activities were identified as the most significant factors at ferdowsi university and imam reza international university.