تاملاتی در سیر کلی طبیعی در فلسفه اسلامی

مسئله‌ کلی طبیعی از چالش برانگیزترین مسائل فلسفه‌ اسلامی است، بگونه یی که هم درباب تعریف و هم در مورد وجود خارجی آن، آرائی مختلف بیان شده است؛ برخی آن را ماهیت لابشرط قسمی میدانند، بعضی ماهیت لابشرط مقسمی، و گروهی نه این و نه آن. برخلاف جمهور متکلمان که کلی طبیعی را در خارج موجود نمیدانند، فیلسوفان مسلمان آن را در خارج موجود دانسته، اما بعضی مانند ابن سینا آن را موجود به وجود شخص و برخی ازجمله ملاصدرا، موجود بالعرض میشمرند. نوشتار پیش رو ضمن ارائه‌ سیر تاریخی تحول کلی طبیعی از گذشته تاکنون و برشمردن مهمترین آراء حکمای مسلمان در اینباره، در تلاش بوده در حد امکان، به ریشه‌ این اختلافات بپردازد و به این نتیجه رسیده که با توجه به اینکه بودن در خارج انحائی مختلف دارد، وجود کلی طبیعی در خارج بنحو غیرمستقل، استبعادی ندارد. البته با دقت بیشتر روشن میشود که کلی طبیعی در خارج، کلی نیست، بلکه بهتر است بگوییم طبیعتی است که ذهن پس از تحلیل خارج، آن را بدست می آورد و منشا انتزاع کلی طبیعی است، اما هنگامی که به ذهن آمد، کلی میشود، وگرنه در خارج نه کلی است و نه جزئی. بدین ترتیب، معلوم میشود که آنچه در خارج است، شخص است و طبیعت به وجود آن موجود است، و این یعنی طبیعت با واسطه‌ وجود شخص در خارج موجود است. مفاد نظر ملاصدرا که میگوید کلی طبیعی بالعرض در خارج موجود است نیز همین است. در پایان، از تحلیل نحوه‌ وجود کلی طبیعی در خارج استفاده کرده و به این نتیجه رسیده ایم که کلی طبیعی، ماهیت لابشرط قسمی است.

a study of the development of natural universal in islamic philosophy

the problem of natural universal is one of the most challenging issues in islamic philosophy, so that there are several ideas regarding its definition and its external existence. some thinkers view it as a non conditioned by division quiddity; some introduce it as a non conditioned by the source of division quiddity, and some disagree with both of them. unlike most mutikallimūn, who maintain that the natural universal has no external existence, muslim philosophers believe the opposite. however, some of them, such as ibn sīnā, state that it exists by the existence of the individual, and some others, such as mullā ṣadrā, consider the natural universal to be an accidental existent. the present study, while providing an account of the historical development and evolution of the natural universal from the past until now and referring to the most important views of muslim philosophers in this regard, aims to examine the roots of their differences as much as possible. it finally concludes that, given the fact that it has various modes in the outside, the natural universal is not universal in the external world; rather, it is better to say that it is a nature that the mind attains after analyzing the external world and is the origin of abstracting the natural universal. however, when it occurs to the mind, it becomes universal; otherwise, it is neither universal nor particular in the outside. accordingly, it is known that what is in the external world is the individual, and nature exists by the existence of the individual; in other words, nature exists in the outside through the mediation of the individual’s existence. mullā ṣadrā also confirms the same idea that the natural universal exists in the outside by accident. ultimately, the author resorts to the analysis of the natural universal’s mode of existence in the external world and concludes that it is a non conditioned by division quiddity.