مطالعۀ آراء فارابی و دکارت درباب زیبایی در موسیقی با تاکید بر ملایمت و ناملایمت فواصل بین نغمات

این پژوهش به مطالعۀ آراء فارابی و دکارت درباب زیبایی در موسیقی و نحوه تاکید بر ملایمت و ناملایمت فواصل بین نغمات و توضیح دریافت آن توسط مخاطب میپردازد. روش مطالعۀ داده ها، توصیف و تحلیل، و مقایسۀ آراء دو متفکر بر محور زیبایی در موسیقی بوده است. نتایج این پژوهش نشان میدهد که فارابی و دکارت با توجه به داشتن وجه اشتراک در استفاده از فلسفه یونان بمثابه مبنای فکری و ریاضیات بمنزله روش کار، همخوانی اصوات با احساسات طبیعی انسان را عامل زیبایی موسیقی میدانند؛ هرچند در تعریف معیارهای این اصل بشکلی متمایز عمل کرده اند. این موضوع در سنجش ملایمت فواصل، بیشتر هویدا میشود. وجه تمایز آنها اینست که فارابی علاوه بر منظر فرمالیستی به زیبایی در موسیقی، به ادراک زیبایی توسط مخاطب نیز توجه میکند. رویکرد او به موسیقی اجتماع محور است. فارابی ادراک زیبایی را یاری دهنده انسان و جامعه مدنی، برای رسیدن به سعادت میشمارد. اما نگاه دکارت فردمحور است و غایت لذت بردن از موسیقی را صرفاً سرخوشی میداند. اتکای دکارت به ریاضیات موجب شد پس از تایید ناملایمتِ فاصله چهارم در اقتران، که فارابی نیز به آن اذعان داشت، ملایمت دو فاصله سوم و ششم را برای نخستین بار پیشنهاد دهد. اما از طرفی، دیدگاه متمرکز بر محاسبات وی باعث شد در معرفی ملایمتِ ترتیبها، نتواند پیشنهادی ارائه کند که آهنگسازان و موسیقیدانان از آن استقبال کنند. برخلاف او، فارابی با اتکا بر تجربه در حوزه عملی موسیقی، ترتیبهایی را تعریف کرد که از خواص ملودیک بیشتری برخوردار بودند.

a study of the views of fārābī and descartes on beauty in music with an emphasis on consonance and dissonance in intervals between notes

this study investigates the views of fārābī and descartes regarding beauty in music and the quality of emphasizing the consonance and dissonance of intervals between notes and their perception by listeners. in order to compare their views around beauty in music, the authors have adopted a descriptive-analytic method. the findings of the study indicate that both of them, while commonly focusing on greek philosophy as the foundation of their philosophical and mathematical endeavors, believe that the harmony between sounds and man’s natural feelings underlies the sense of beauty in music. however, they have defined the criterion for this principle differently. the main difference between them is that fārābī, in addition to his formalist approach to beauty in music, also pays attention to its perception by listeners. in fact, he follows a social approach to music. he maintains that the perception of beauty helps man and civil society to attain happiness. nevertheless, descartes follows an individualistic approach and believes that the ultimate end of listening to music is utter joy. his reliance on mathematics led him to propose the consonance of the third and sixth intervals for the first time after confirming the dissonance of the fourth interval in contiguity, which fārābī also agreed with. on the other hand, descartes’ mathematical view prevented him from making any suggestion regarding the introduction of the consonance of arrangements so that composers and musicians would appreciate it. unlike him, fārābī, based on his own practical experience in the field of music, introduced some arrangement of notes that enjoy more melodic features.