ارزیابی تنش خشکی بر عملکرد دانه ژنوتیپ‌های کلزا (Brassica napus L.) با استفاده از شاخص‏های تحمل به خشکی

به منظور بررسی تاثیر تنش خشکی بر عملکرد دانه، اجزا عملکرد و نیز انتخاب بهترین شاخص‏ تحمل به خشکی ژنوتیپ‌های کلزا مطالعه ای در مزرعه تحقیقاتی دانشکده کشاورزی دانشگاه شاهد واقع در 30 کیلومتری جنوب تهران، انجام گرفت. این آزمایش به صورت اسپلیت پلات در قالب طرح پایه بلوک‏های کامل تصادفی در 3 تکرار در سال زراعی 86-87 اجرا گردید. عامل اصلی شامل دور آبیاری هنگام تبخیر از تشتک کلاس a، به میزان 80 میلی متر (آبیاری مطلوب) و پس از گلدهی به میزان 150 میلی متر (تنش خشکی) و عامل فرعی رقم شامل 6 ژنوتیپ کلزای طلایه،modena ، sw0756، opera، olara و slm046 (شاهد) بودند. در این آزمایش عملکرد دانه و اجزا عملکرد به همراه شاخص‏های تحمل به تنش (sti)، تحمل به خشکی (tol)، حساسیت به تنش (ssi)، میانگین هندسی بهره‌وری (gmp)، میانگین حسابی بهره‌وری (mp) و شاخص میانگین هارمونیک (harm) محاسبه گردید. نتایج نشان داد که تنش خشکی، رقم و نیز برهمکنش خشکی و رقم، تاثیر معنی داری (p < 0.01) بر عملکرد دانه داشت، بطوریکه رقم sw0756 تحت آبیاری مطلوب و رقم modena تحت تنش خشکی به ترتیب دارای بیشترین (3/5192 کیلوگرم) و کمترین (7/2208 کیلوگرم) عملکرد دانه در هکتار بودند. ضرایب همبستگی بین عملکرد دانه با شاخص‏ها در شرایط تنش خشکی و آبیاری مطلوب معنی دار بود، بطوریکه تحت تنش خشکی شاخص‏های harm، gmp و sti و در شرایط مطلوب شاخص‏های mp، ssi و tol بیشترین همبستگی را با عملکرد دانه دارا بودند. همچنین شاخص‏های sti ، mp، harm و gmp از همبستگی مثبت و بالایی با یکدیگر برخوردار بودند. بین عملکرد دانه در شرایط تنش خشکی و شاخص های si و tol همبستگی منفی وجود داشت. بطور کلی نتایج نشان داد که در هر دو محیط آبیاری و تنش خشکی شاخص mp و tol به عنوان بهترین شاخص‏ها شناخته شدند.