اثر مصرف کود نیتروژن و ورمی‌کمپوست بر خصوصیات زراعی، عملکرد و کیفیت دانه کنجد (sesamum indicum l.)

به‌منظور بررسی اثر مصرف کود شیمیایی نیتروژن و ورمی‌کمپوست بر عملکرد و اجزای عملکرد کنجد (رقم ناز تک‌شاخه)، آزمایشی در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با ده تیمار و سه تکرار در سال زراعی 96-1395 در شهرستان طارم استان زنجان اجرا شد. تیمارهای آزمایشی شامل مقادیر صفر، 30،60 و 90 کیلوگرم در هکتار نیتروژن از منبع اوره بعنوان تیمارهای شیمیایی، مقادیر 15 کیلوگرم در هکتار نیتروژن از منبع اوره + 2/5 تن در هکتار ورمی کمپوست، 30 کیلوگرم در هکتار نیتروژن از منبع اوره + 5 تن در هکتار ورمی‌کمپوست، 45 کیلوگرم در هکتار نیتروژن از منبع اوره+ 7/5 تن در هکتار ورمی کمپوست به عنوان تیمارهای تلفیقی و 5، 10 و 15 تن در هکتار ورمی کمپوست به عنوان تیمارهای آلی بودند. نتایج نشان داد که بیشترین ارتفاع بوته، تعداد کپسول در بوته، تعداد دانه در بوته، وزن هزار دانه و عملکرد دانه ( با میانگین 3087/17 کیلوگرم در هکتار) مربوط به تیمار تلفیقی 45 کیلو‌گرم در هکتار نیتروژن + 7/5 تن در هکتار ورمی‌کمپوست بود که با تیمار تلفیقی 30 کیلوگرم نیتروژن + 5 تن در هکتار ورمی کمپوست اختلاف معنی داری نداشت. بیشترین عملکرد زیستی با میانگین 8360 کیلوگرم در هکتار مربوط به تیمار تلفیقی 45 کیلوگرم نیتروژن + 7/5 تن در هکتار ورمی کمپوست مشاهده شد که نسبت به تیمار شاهد 85/57 درصد افزایش داشته اشت. میزان روغن دانه تحت تاثیر هیچ یک از تیمار های کودی قرار نگرفت، در نتیجه عملکرد بالای روغن در تیمار هایی بدست آمد که عملکرد دانه بیشتری داشتند. سرعت رشد گیاه هم تحت تاثیر تیمارهای کودی قرار گرفت و معنی دار شد. بطوری که بالاترین سرعت رشد گیاه در تیمار تلفیقی 45 کیلوگرم نیتروژن + 7/5 تن در هکتار ورمی کمپوست به دست آمد. نتایج این پژوهش نشان داد که استفاده از کود تلفیقی (شیمیایی و آلی) مناسب تر از سایر تیمار های نیتروژن (شیمیایی) برای افزایش عملکرد دانه کنجد است.

effect of nitrogen fertilizer and vermicompost application on agronomic characteristics, seed yield and quality of sesame (sesamum indicum l.)

introduction: one of the pillars of a sustainable agricultural system is the use of organic fertilizers to provide the nutrients needed by the plant with the aim of eliminating or significantly reducing the consumption of chemical inputs (darzi et al., 2011). organic fertilizer includes vermicompost and products from the activity of phosphate-solubilizing microorganisms and stabilizers of nitrogen or other nutrients that are active in the soil (anwar et al., 2005). sesame is an old and important oilseed crop that is usually grown on small farmers’ tropical and subtropical farms (weiss et al., 2000). this study was conducted for investigating the effect of different levels of nitrogen fertilizer, vermicompost and their combined application on sesame plant of single branch cultivar in tarom region of zanjan province.materials and methods: experiment in a complete randomized block design was carried out with three replications in tarom, zanjan province, iran during cropping seasons of 2016-2017. treatments consisted of four levels of nitrogen fertilizer (0, 30, 60 and 90 kg nitrogen ha-1) and integrated nitrogen of chemical and organic (15 kg n ha-1 + 2.5 ton ha-1 vermicompost, 30 kg n ha-1 + 5 ton ha-1 vermicompost and 45 kg n ha-1 + 7.5 ton ha-1 vermicompost) and vermicompost (5, 10 and 15 ton ha-1) were used. results discussion: results showed that use of nitrogen fertilizer, vermicompost and combination nitrogen fertilizer and vermicompost had significant effect on seed yield and yield components of sesame. so that, maximum plant height, number of capsule in plant, number of seed.plant-1, 1000-seed weight and seed yield (3087.87) were obtained 45 kg n ha-1 + 7.5 ton ha-1 . maximum biological yield (8360 kg ha-1) was obtained using the treatment 45 kg n ha-1 +7.5 ton ha-1 vermicompost. also, seed oil percentage was not affected by any of the treatments; as a result, maximum oil yield (1530.36 kg ha-1) was obtained using treatment 30 kg n ha-1 + 5 ton ha-1. results discussion: results showed that use of nitrogen fertilizer, vermicompost and combination nitrogen fertilizer and vermicompost had significant effect on seed yield and yield components of sesame. so that, maximum plant height, number of capsule in plant, number of seed.plant-1, 1000-seed weight and seed yield (3087.87) were obtained 45 kg n ha-1 + 7.5 ton ha-1 . maximum biological yield (8360 kg ha-1) was obtained using the treatment 45 kg n ha-1 +7.5 ton ha-1 vermicompost. also, seed oil percentage was not affected by any of the treatments; as a result, maximum oil yield (1530.36 kg ha-1) was obtained using treatment 30 kg n ha-1 + 5 ton ha-1. conclusion: results of this experiment showed that the application of integrate fertilizer (chemical+organic) was better than other nitrogen treatments (chemical) for increasing sesame seed yield.