واکاوی راهبردهای موثر بر تغییر برنامه‌های درسی در دانشگاه‌ها و موسسات آموزش عالی(مطالعه کیفی)

هدف پژوهش حاضر کاوش راهبردهای موثر بر تغییر برنامه های درسی در دانشگاه ها و موسسات آموزش عالی  با استفاده از روش پژوهش کیفی بود. جامعه آماری پژوهش شامل مدیران دانشگاهی(روسا و معاونین دانشگاه ها، روسا و معاونین دانشکده ها و مدیران گروه ها)، متخصصین برنامه ریزی درسی و سیاست گذاران در سطح کلان دانشگاه ها و موسسات آموزش عالی بودکه بر مبنای نمونه‌گیری نظری، با 16 نفر در سه گروه فوق مصاحبه به عمل آمد و داده‌ها از مصاحبه‌ها استخراج شد. به منظور تحلیل داده های حاصل از مصاحبه از روش کیفی گرانهیم و لوندمن استفاده شده است. نتایج تحلیل داده‌ها طی سه مرحله، کدگذاری باز، محوری و انتخابی ارائه شده است. نتایج پژوهش نشان داد چهار راهبرد در تغییر برنامه های درسی در دانشگاه ها تاثیرگذار است. راهبرد اول، فرهنگی بود که شامل مولفه های پذیرش و باور، فرهنگ مشارکتی، کنش گری اعضای هیات علمی و ایجاد دانش برنامه درسی است. دومین راهبرد موثر بر تغییر برنامه های درسی راهبرد قانونی شامل ابعاد قوانین و مقررات، امکانات و منابع، ساختار سازمانی و استقلال دانشگاهی بود. سومین راهبرد، مدیریتی بود که در برگیرنده مولفه های پاسخگویی، تفویض اختیار، آموزش ذی نفعان و سیاستگذاری کلان است. چهارمین راهبرد موثر بر تغییر برنامه های درسی، راهبرد محیطی شامل نقش دولت، عوامل فرهنگی و اجتماعی و عوامل اقتصادی بود. در مجموع می توان نتیجه گرفت دانشگاه ها ناگزیر به پاسخگویی به چالش های حاصل از تغییرات فرهنگی، اجتماعی، سیاسی و اقتصادی پیرامون خود هستند و برای تحقق این موضوع باید برنامه های درسی کارآمد و بروزی داشته باشند. بنابراین  ضروری است به تغییر و اصلاح برنامه های درسی فعلی بپردازند. تغییر برنامه های درسی نیز بدون در نظر گرفتن راهبردهای فرهنگی، قانونی، مدیریتی و محیطی عملاً فعالیتی فاقد کارایی و اثربخشی لازم خواهد بود.

Effective Strategies in Curriculum Change in Higher Education Institutes (A Qualitative Study)

The aim of the study is to investigate the strategies affecting curriculum change in higher education institutes and universities by applying a qualitative approach. The population of this study includes university managers, curriculum experts and policy makers. Among them 16 individuals were selected from each group through interviews based on Graneheim and Lundman. The results from data analysis of open coding, axial and selective coding showed that four strategies affect curriculum change. First strategy is culture which involves acceptance and belief, participative culture, faculty members’ interactions and creating curriculum knowledge. The second strategy includes the legal strategy; rules and regulations, facilities and resources, organizational structure and university autonomy. Third one is managerial strategy; accountability, delegation, beneficiaries training and macropolicy making. Fourth strategy is environmental strategy; government role, social and cultural factors and economic factor. In balance, universities are supposed to response to the challenges raised from cultural, social, political, and economic changes around the universities. Therefore, the universities as to accomplish the matter, should plan the upgraded and updated curriculum. The curriculum change without cultural, legal, managerial, and environmental strategies could be ineffective and inefficient, in practice.