تاثیر زئولیت طبیعی و غنی شده با آمونیوم بر عملکرد، اجزای عملکرد و غلظت برخی عناصر در خاک و گیاه کلزا

سابقه و هدف: محققین در تلاش برای کاهش اثرات زیان‌بار مصرف کودهای شیمیایی و کاربرد هرچه بیشتر از منابع معدنی درخاک برای تامین نیازهای غذایی گیاهان هستند. کاربرد اصلاح‌کننده‌های طبیعی مانند زئولیت می‌تواند گامی در راستای دستیابی به کشاورزی پایدار محسوب شود. این پژوهش با هدف تعیین اثر کاربرد زئولیت و زئولیت غنی‌شده با آمونیوم بر عملکرد، اجزای عملکرد و غلظت برخی از عناصر غذایی در خاک و گیاه کلزا در دو خاک با بافت متفاوت انجام شد.مواد و روش‌ها: این آزمایش به صورت اسپلیت پلات در سه تکرار و در شرایط گلدانی در گلخانه تحقیقاتی دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری در سال 1401 انجام شد. عامل اصلی شامل دو نوع خاک ( لوم شنی‌ و لوم رسی سیلتی) و عامل فرعی در دوازده سطح شامل شاهد (بدون زئولیت و کود سولفات آمونیوم)، کود سولفات آمونیوم در دو سطح 108 و 153 میلی‌گرم در کیلوگرم، کاربرد 2، 4 و 6 گرم زئولیت به همراه 108 میلی‌گرم در کیلوگرم کود سولفات آمونیوم و 2، 4 و 6 گرم زئولیت به همراه 153 میلی‌گرم در کیلوگرم کود سولفات آمونیوم و 2، 4 و 6 گرم زئولیت غنی‌شده با آمونیوم در نظر گرفته شد. مقادیر استفاده از کود سولفات آمونیوم بر طبق نتایج آزمایش خاک تعیین گردید و زئولیت به روش اشباع یونی غنی‌سازی شد. داده‌ها در نرم افزار statistic آنالیز شدند و مقایسه میانگین‌ها با آزمون حداقل تفاوت معنی‌دار (lsd) انجام شد.یافته‌ها: نتایج نشان داد اثر تیمار اصلاح‌کننده بر تمامی صفات مورد مطالعه به‌جز فسفر دانه و خاک معنی‌دار شد. بیش‌ترین عملکرد دانه در تیمار خاک با بافت لوم رسی سیلتی و تیمار 6 گرم زئولیت در کیلوگرم به‌همراه 153 میلی‌گرم در کیلوگرم سولفات آمونیوم (t8)، ( 7.68 گرم) مشاهده شد. تیمار 6 گرم زئولیت در کیلوگرم به‌همراه 153 میلی‌گرم در کیلوگرم سولفات آمونیوم (t8)، سبب افزایش 36 درصدی تعداد غلاف نسبت به تیمار شاهد شد. بیش‌ترین درصد روغن دانه در تیمار شاهد (36.37 درصد) و کم‌ترین آن در تیمار 153 میلی‌گرم در کیلوگرم کود سولفات آمونیوم (t2)، (34.51 درصد) مشاهده شد. در تیمار 153 میلی‌گرم در کیلوگرم سولفات آمونیوم (t2)، وزن هزاردانه (4.06 گرم) و نیتروژن دانه (4.68 درصد) به طور معنی‌داری بیش‌تر از شاهد بود. همچنین بیش‌ترین مقدار نیتروژن و پتاسیم خاک در تیمار 6 گرم زئولیت در کیلوگرم به‌همراه 153 میلی‌گرم در کیلوگرم سولفات آمونیوم (t8) مشاهده شد. نتیجه گیری: با توجه به نتایج بدست آمده در پژوهش حاضر، بیش‌ترین عملکرد دانه نتیجه اثر متقابل تیمار خاک با بافت لوم رسی سیلتی و تیمار 6 گرم زئولیت به‌همراه 153 میلی‌گرم در کیلوگرم سولفات آمونیوم (t8) بود. تمامی صفات مورد مطالعه در خاک با بافت لوم رسی سیلتی بیش‌تر از خاک با بافت لوم شنی بود. بهترین نتایج در تیمار 6 گرم زئولیت در کیلوگرم به‌همراه 153 میلی‌گرم در کیلوگرم کود سولفات آمونیوم (t8) بدست آمد و در میان تیمارهای مقادیر مختلف زئولیت غنی‌شده، تیمار 4 گرم زئولیت غنی‌شده با آمونیوم موثرترین تیمار بر صفات مورد مطالعه بود. به طور کلی می‌توان نتیجه گرفت کاربرد توام زئولیت و کود سولفات آمونیوم می-تواند راهکار مناسبی برای بهبود عملکرد کلزا باشد.کلمات کلیدی: زئولیت غنی‌شده، سولفات آمونیوم، عملکرد دانه، کلزا، نیتروژن،

the effect of natural zeolite and enriched zeolite with ammonium on yield، component yield and concentration of some nutrients in soil and rapeseed.

abstractbackground and objectives: researchers are trying to reduce the harmful effects of chemical fertilizers and applying as possible in the soil to meet the nutritional needs of plants. the use of mineral amendments such as zeolite، is seen as a potential step towards achieving sustainable agriculture. the objective of this research was conducted with the aim of determine the impact of zeolite and enriched zeolite on rapeseed yield، component yields and concentration of some nutrients in soil and rapeseed seed in two soils with different textures. materials and methods: this experiment was conducted as a split plot in pots conditions in three replicates in the research greenhouse of sari agricultural sciences and natural resources university in 2022. in this experiment، the main factors include two types of soils (silty clay loam and sandy loam) and the secondary factors in twelve levels include the control (without zeolite and ammonium sulphate fertilizer)، 108 and 153 mg kg-1 ammonium sulphate fertilizer، 2، 4 and 6 gr zeolite with 108 mg kg-1 ammonium sulphate، 2، 4 and 6 gr zeolite with 153 mg kg-1 ammonium sulphate and 2، 4 and 6 gr enriched zeolite were considered. the amount of ammonium sulfate fertilizer was determined according to the soil test and zeolite was enriched by ion saturation method. data analysis was done in the statistic software and the mean comparisons were made by lsd test.results: the results showed that the effects of the amendment treatments were significant on all studied traits except soil and seed phosphorus. the highest amount of grain yield (7.68 gr) was observed in silty clay loam soil and 6 gr zeolite with 153 mg kg-1 ammonium sulphate (t8). the highest percentage of oil seed (36.37%) was observed in blank and the lowest percentage of oil seed (34.51%) was abserved in 153 mg kg-1 ammonium sulphate (t2). the thousand seed weight (4.06 gr) and grain nitrogen (4.68 %) were significantly affected by 153 mg kg-1 ammonium sulphate (t2). the results also revealed that 6 gr zeolite with 153 mg. kg ammonium sulphate (t8) had the most affected on nitrogen and potassium in soil. conclusion: according to the results of the present study، the highest amount of grain yield was a result of interaction of silty clay loam texture and 6 gr zeolite with 153 mg kg-1 ammonium sulphate (t8). all studied traits in soil with silty clay loam texture are more than soil with sandy loam texture. the best results were obtained in 6 gr zeolite with 153 mg kg-1 ammonium sulphate (t8) and among the enriched zeolite treatments، application of 4 gr enriched zeolite with ammonium was the most effective treatment. it can be concluded that the combined use of zeolite and ammonium sulphate can be a suitable solution for improving rapeseed yield.keyword: ammonium sulphate، enriched zeolite، grain yield، nitrogen، rapeseed.