اثر محلول‌پاشی روی و اوره بر عملکرد و اجزای عملکرد سیاهدانه(nigella sativa l.) در کشت‌های پاییزه و بهاره

سابقه و هدف: واکنش گیاهان به محلول‌‌پاشی اوره و روی به‌طور گسترده مورد مطالعه قرار گرفته است، اما تحقیقات مشابه روی گیاهان دارویی و معطر محدود است. باتوجه به این که تغییرات اسانس و روغن سیاهدانه در پاسخ به کاربرد اوره و روی در تاریخ‌های مختلف کاشت مورد ارزیابی قرار نگرفته است، در این تحقیق سعی شد اثر محلول‌‌پاشی کودهای شیمیایی روی و اوره در دو فصل کاشت پاییزه و بهاره بر عملکرد و اجزای عملکرد دانه و تولید روغن سیاهدانه در حوضه دریاچه ارومیه بررسی شود.مواد و روش‌ها: بدین منظور آزمایش در مزرعه تحقیقاتی و ترویجی جهاد کشاورزی شهرستان شبستر به‌‌صورت اسپلیت ‌پلات بر پایه طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار در سال زراعی 1400 1399 اجرا شد. در این آزمایش فصل کاشت به‌‌عنوان عامل اصلی (فصل کاشت پاییزه و فصل کاشت بهاره) در کرت‌های اصلی و تیمار محلول‌پاشی در کرت‌های فرعی قرار گرفتند. تیمار محلول‌‌پاشی شامل شاهد، محلول‌‌پاشی روی به مقدار 3 کیلوگرم در هکتار از منبع سولفات ‌روی 34 درصد، محلول‌‌پاشی اوره به مقدار 50 و 100 کیلوگرم در هکتار و محلول‌‌پاشی توام روی (3 کیلوگرم در هکتار) و اوره (50 و 100 کیلوگرم در هکتار) بودند.یافته‌ها: بیشترین تعداد کپسول در بوته، تعداد دانه در کپسول، وزن هزاردانه، عملکرد دانه و عملکرد بیولوژیکی و عملکرد روغن در کاشت پاییزه و کمترین این صفات در کاشت بهاره حاصل شد. محلول‌‌پاشی توام روی و اوره به‌ ترتیب به مقدار 3 و 50 کیلوگرم در هکتار و نیز محلول‌‌پاشی اوره به مقدار 50 کیلوگرم در هکتار، وزن هزاردانه، عملکرد دانه و عملکرد بیولوژیکی و نیز عملکرد روغن را درمقایسه با شاهد به‌طور معنی‌داری افزایش دادند، ولی از لحاظ آماری اختلاف معنی‌‌داری بین این دو تیمار محلول‌‌پاشی مشاهده نشد. بیشترین درصد روغن دانه (26.4 درصد) با محلول‌پاشی روی به مقدار 3 کیلوگرم در هکتار به‌دست آمد. مقایسه میانگین اثر متقابل فصل کاشت و محلول پاشی نشان داد که محلول‌پاشی توام 3 کیلوگرم روی و 50 کیلوگرم اوره در هکتار در کاشت پاییزه بیشترین (603.5 کیلوگرم در هکتار) و تیمار شاهد محلول‌پاشی (آب‌پاشی) در کاشت بهاره کمترین (288.8 کیلوگرم در هکتار) عملکرد دانه را به خود اختصاص دادند. تیمارهای محلول‌پاشی به غیر از محلول‌پاشی روی به مقدار 3 کیلوگرم در هکتار، درصد روغن دانه را نسبت به شاهد کاهش دادند. نتیجه‌گیری: براساس یافته‌های این تحقیق محلول‌پاشی کود شیمیایی اوره به مقدار 50 کیلوگرم در هکتار عامل اصلی افزایش میانگین صفات موردمطالعه در بین تیمارهای تغذیه‌ای بود. به طور کلی در شرایط مشابه این آزمایش استفاده از کود اوره به مقدار 50 کیلوگرم در هکتار و کاشت آن در پاییز برای به‌دست آوردن عملکرد دانه و روغن مورد نظر سیاه‌دانه توصیه می‌شود. استفاده از این کودها در تولید محصول و مقایسه واکنش اکوتیپ‌های مختلف با تاریخ کاشت بهینه در هر دو فصل کاشت پاییزه و بهاره می‌تواند در تکمیل یافته‌های گزارش شده موثر باشد. در مجموع، استفاده از کود اوره و کاشت پاییزه جهت حصول عملکرد دانه و روغن مطلوب در سیاه‌دانه قابل توصیه می‌باشد.

effect of foliar application of zinc and urea on black cumin yieldin autumn and spring planting seasons

background and objectives: the response of plants to urea and zinc solution spraying has been widely studied, but similar research on medicinal and aromatic plants is limited. due to the fact that the changes of essential oil and black seed oil in response to the application of urea and zinc in different planting dates have not been evaluated, in this research, the effect of foliar application of zinc and urea chemical fertilizers in two seasons of autumn planting and to investigate the yield and components of seed yield and black cumin oil production in urmia lake basin.materials and methods: for this purpose, the experiment was carried out in the agricultural research and extension farm of shabestar city as a split plot based on a randomized complete block design with three replications in the crop year of 2019 2020. in this experiment, planting season was used as the main factor (autumn planting season and spring planting season) in the main plots and foliar spraying treatment in the secondary plots. foliar spraying treatment includes control, zinc foliar spraying in the amount of 3 kg per hectare from zinc sulfate source, urea foliar spraying in the amount of 50 and 100 kg per hectare and combined zinc (3 kg per hectare) and urea ( 50 and 100 kg per hectare).results and discussion: the highest number of capsules per plant, number of seeds per capsule, 1000 seed weight, seed and biological yield and oil yield were obtained in autumn planting and the least of these traits were obtained in spring planting. foliar spraying with zinc and urea in the amount of 3 and 50 kg per hectare respectively, as well as foliar spraying with urea in the amount of 50 kg per hectare, the weight of 1000 seeds, seed and biological yield, as well as oil yield compared to the control. they increased significantly, but statistically no significant difference was observed between these two spraying treatments. the highest percentage of seed oil (26.4%) was obtained by spraying zinc in the amount of 3 kg per hectare. the comparison of the average effect of the season of planting and foliar spraying showed that foliar application with 3 kg of zinc and 50 kg of urea per hectare in autumn planting was the most (603.5 kg per hectare) and the control treatment of foliar application (irrigation) in spring planting had the lowest seed yield (288.8 kg/ha). the foliar treatments, except for zinc foliar application at the amount of 3 kg per hectare, reduced the percentage of seed oil compared to the control.conclusion: according to the findings of this research, foliar spraying of chemical fertilizer urea in the amount of 50 kg/ha was the main factor in increasing the average of the studied traits among the nutritional treatments. in general, in conditions similar to this experiment, it is recommended to use urea fertilizer in the amount of 50 kg/ha and to plant it in autumn to obtain the desired seed yield and oil of black cumin. finally, the effect of foliar spraying of chemical fertilizers of 50 kg/ha of urea and zinc × density on quantitative and qualitative traits, the effect of different times of foliar spraying of 50 kg/ha of urea and zinc, as well as the soil application of these fertilizers on crop production, and comparing the response of different ecotypes with optimal and delayed planting dates in both autumn and spring planting seasons can be effective in completing the reported findings.