تاثیر گونه‌های گیاهی بر برخی ویژگی‌های فیزیکوشیمیایی خاک‌های تالابی تحت تاثیر فعالیت‌های بادی در یک منطقه فوق‌خشک

سابقه و هدف: پوشش‌های گیاهی از ویژگی‌های خاک تاثیر می‌پذیرد و متقابلاً بر همان ویژگی‌های خاک نیز تاثیر دارد؛ با این وجود بررسی این اثرات در تالاب‌ها به‌ویژه در مناطق خشک و تحت تاثیر فرایندهای بادی کمتر مورد توجه پژوهشگران قرار گرفته است. این پژوهش با هدف بررسی و تعیین برخی خصوصیات فیزیکی و شیمیایی خاک تحت پوشش گونه‌های گیاهی غالب در تالاب بین‌المللی هامون شامل: گز (tamarix stricta)،‌ اشک (cyperus rotundus)، بونی (aeluropus lagopoides)، شور (halocnenum strobilaceum)، نی (phragmites communis) و مقایسه ‌آن‌ها با خاک شاهد انجام شد.مواد و روش‌ها: بدین منظور از خاک هر یک از پوشش‌ گونه‌های گیاهی مذکور و خاک بدون پوشش گیاهی (شاهد) تعداد 25 نمونه، مجموعاً 150 نمونه خاک، از عمق20 0 سانتی‌متری با روش نمونه‌برداری تصادفی نظارت شده، تهیه گردید. سپس ویژگی‌های خاک شامل: بافت، جرم مخصوص ظاهری، درصد رطوبت اشباع، پ‌هاش (ph)، قابلیت هدایت الکتریکی (ec)، کلسیم، منیزیم و سدیم محلول و نسبت جذب سطحی سدیم (sar) به روش‌های استاندارد اندازه‌گیری و تعیین گردید. تجزیه ‌واریانس داده‌ها در قالب طرح کاملاً تصادفی و مقایسه میانگین‌ داده‌ها نیز با آزمون حداقل اختلاف معنی‌دار (lsd) با استفاده از نرم افزار statistix 10انجام شد.یافته‌ها: نتایج نشان داد که خاک‌های تحت پوشش ‌گونه‌های p. communis بیشترین درصد رس (36.16%)؛ h. strobilaceum بیشترین درصد سیلت (55.84%)؛t. stricta بیشترین درصد شن خاک (26.84%) را داشتند. علی رغم تفاوت درصد اندازه ذرات خاک پوشش‌های مختلف گیاهی و شاهد، کلاس بافت خاک شاهد (لوم رسی)، a. lagopoides و t. stricta (لوم سیلتی)، c. rotundus، h. strobilaceum و p. communis (لوم رس سیلتی) تعیین شد؛ که نشان دهنده سوق یافتن بافت خاک‌های تحت پوشش گیاهی به سمت بافت‌های سبکتر است. علاوه بر این خاک تحت پوشش c. rotundus بیشترین درصد رطوبت اشباع (49.38%) و کمترین جرم مخصوص ظاهری ( g cm 1.349)؛ خاک فاقد پوشش گیاهی نیز بیشترین مقادیر ec (ds m 1 23.07)، ph (8.69) و sar (51.17) را دارا بود. نتیجه‌گیری: به‌طور کلی می‌توان گفت که حضور پوشش‌های گیاهی مورد مطالعه نقش مثبت و کلیدی در بهبود ویژگی‌های فیزیکی و شیمیایی خاک دارد. تغییرات اندازه ذرات خاک بسیار تحت تاثیر فرسایش بادی حاکم در منطقه بود و به صورت غیر معمول اما منطقی رخ ‌داده است. همچنین به علت شرایط اقلیمی (خشکی و باد شدید) و ژئومورفولوژیکی (اراضی پست مسطح) حاکم بر تالاب‌ هامون، با از بین رفتن پوشش گیاهی فرایند شور و سدیمی شدن با سرعت و در سطح وسیعتری از خاک تالاب هامون اتفاق خواهد افتاد که نهایتاً تخریب خاک آن اجتناب ناپذیر خواهد شد. از این رو حفظ پوشش گیاهی در بستر تالاب‌های مناطق خشک برای پیشگیری از تخریب اراضی و متعاقباً پیامدهای زیست محیط آن‌ها بسیار ضروری و مهم است.

impact of plant species on some physicochemical properties ofwetland soils affected by aeolian processes in a hyper arid region

background and objectives: plant species affect soil properties and soil properties in turn affect those same plant species. however, studies of these effects in wetlands, especially in arid areas under the influence of aeolian processes, have received less attention from researchers. this research was conducted with the aim of studying and determining some physical and chemical characteristics of soil under the dominant plant species in the hamoun international wetland including: tamarix stricta, cyperus rotundus, aeluropus lagopoides, halocnenum strobilaceum, phragmites communis and comparing them with the control soil.materials and methods: for this purpose, 25 samples of soil from each plant species cover mentioned above and soil without vegetation (control), totaling 150 soil samples, were taken from a depth of 0 20 cm using a supervised random sampling method. then the soil properties including: soil texture, bulk density, saturated moisture percentage, reaction (ph), electrical conductivity (ec), soluble calcium, magnesium and sodium and sodium adsorption ratio (sar) were measured and determined using standard methods. the analysis of variance of the data was conducted using a completely randomized design and the comparison of mean data was also performed using the least significant difference test (lsd) using the statistix 10 software.results: the results showed that the soils under the coverage of p. communis species had the highest percentage of clay (16.36%), h. strobilaceum had the highest percentage of silt (84.55%), and t. stricta had the highest percentage of soil sand (84.26%). despite the differences in the percentages of soil particle sizes of different plant covers and control, the soil texture class of the control (clay loam), a. lagopoides and t. stricta (silt loam), c. rotundus, h. strobilaceum and p. communis (silty clay loam) were determined; indicating a tendency of the textures of soils under plant cover toward coarser textures. furthermore, the soil under c. rotundus cover had the highest saturated moisture percentage (49.38%) and lowest bulk density (1.49 g cm 3); the soil without vegetation (control) also had the highest amounts of ec (23.07 ds m 3), ph (8.69) and sar (51.17).conclusion: in general, it can be said that the presence of the plant covers studied plays a positive and key role in improving the physical and chemical properties of the soil. the changes in soil particle size were greatly impacted by the dominant wind erosion in the area and occurred in an unusual yet logical manner. removing the plant cover will cause the process of soil salinization and sodification to occur more rapidly and on a larger scale throughout the hamoun wetland soils. this is because of the climatic conditions (aridity and strong winds) and geomorphological circumstances (flat lowlands) governing the hamoun wetlands. ultimately, this will inevitably lead to the degradation of these soils. therefore, conserving plant cover in the beds of wetlands located in arid areas is extremely important and necessary to prevent soil degradation and subsequently mitigate the associated environmental consequences.