مدل‌سازی مطلوبیت زیستگاه کل و بز با استفاده از مدل آنتروپی بیشینه در منطقه حفاظت‌شده هرمود (استان فارس، ایران)

مقدمه: در این مطالعه مدل‌سازی مطلوبیت زیستگاه کل و بز در منطقه حفاظت‌شده هرمود با وسعت تقریبی 208731 هکتار، انجام شده است. این منطقه که در امتداد رشته کوه زاگرس بین دو استان فارس و هرمزگان واقع شده و دارای اقلیم گرم و خشک است، در سال‌های اخیر با خشکسالی‌های پیاپی و کاهش کیفیت تدریجی زیستگاه‌های موجود این گونه مواجه شده است. کل و بز جزء گونه‌های بزرگ جثه و در حلقه‌های میانی زنجیره غذایی اکوسیستم‌های مناطق کوهستانی ایران است. این گونه علاوه بر کنترل تعادل گونه‌های علفی، نقش مهمی در رژیم غذایی طعمه خواران بزرگ جثه مانند پلنگ و گرگ دارند. دو هدف اصلی مطالعه حاضر شناسایی و تعیین اولویت زیستگاه های با ارزش گونه مورد مطالعه و نیز تعیین اهمیت و درجه تاثیر هر یک از عوامل تاثیرگذار بر مطلوبیت زیستگاه آن بوده است.مواد و روش‌ها: با استفاده از سیستم موقعیت‌یاب جهانی و بازدیدهای میدانی در طول یک سال از ابتدای بهار سال 1401 تا آخر زمستان همان سال، 66 نقطه حضور گونه به عنوان متغیر وابسته مشخص شد و در کنار متغیرهای محیطی (شامل 19 متغیر زیست‌اقلیمی، سه متغیر توپوگرافی و 6 متغیر انسانی) به عنوان متغیر‌های مستقل با کمک نرم‌افزار آنتروپی بیشینه (maxent) مدل‌سازی صورت گرفت. برای ایجاد 19 متغیر زیست‌اقلیمی مشتق شده از دما و بارش (bio1-bio19)، از تابع biovars در پکیج dismo و نرم افزار r استفاده ‌شد. از کل نقاط حضور، 70 درصد برای مدل‌سازی و 30 درصد برای اعتبارسنجی مدل استفاده شدند. نتایج: نتایج مدل‌سازی مطلوبیت زیستگاه نشان داد که در مجموع 19021.72 هکتار معادل 9.11 درصد سطح منطقه حفاظت‌شده هرمود به عنوان زیستگاه گونه کل و بز مطلوب می‌باشد. از نظر اعتبار نتایج مدل هم در این مطالعه مقدار شاخص سطح زیر منحنی (0.939=auc) به دست آمد که بیانگر قدرت پیش‌بینی عالی مدل برای زیستگاه گونه مورد مطالعه است. نتایج بررسی اهمیت عوامل تاثیرگذار بر مطلوبیت زیستگاه نیز نشان داد که مهم ترین متغیرها در تعیین مطلوبیت زیستگاه در منطقه حفاظت‌شده هرمود ارتفاع و سپس شیب به ترتیب با 37.3 و 19.3 درصد تاثیر هستند. بحث و نتیجه‌گیری: نتایج مطالعه حاضر می‌تواند به مدیران و سیاست‌گذاران حیات‌وحش کمک کند تا در جهت اهداف حفاظتی و مدیریتی و کاهش تضاد بین حیات وحش و انسان تلاش نمایند.