حفاظت از زیستگاه‌های جنگلی استان گلستان با تعیین مطلوبیت زیستگاهی بالای دارکوب سبز (picus viridis)

مقدمه: جنگل‌‌های هیرکانی به لحاظ تنوع بیولوژیکی غنی و داشتن فون و فلور باارزش بالا شناخته شده هستند و به دلیل سطح گسترده‌‌ای از فعالیت‌‌های انسانی، جزو اکوسیستم‌‌های در معرض تهدید به شمار می‌‌روند. دارکوب‌ها نیز شاخص تنوع زیستی پرندگان جنگل هستند و به گستره خانگی وسیع‌‌ و درختان قطور و خشکه‌‌دارها برای لانه‌‌سازی و تغذیه نیاز دارند. تغییر در ساختار و پوشش جنگل باعث کاهش تعداد دارکوب‌‌ها در تمام زیستگاه‌‌های جنگلی خواهد شد. لذا مطالعه حاضر با هدف مدل‌سازی مطلوبیت زیستگاهی گونه شاخص دارکوب سبز برای تعیین لکه‌‌های ارزشمند حفاظتی جنگلی در جنگل‌‌های استان گلستان صورت گرفته است.مواد و روش ها: برای این‌کار نقاط حضور گونه دارکوب سبز مستخرج از بانک داده تسهیلات اطلاعات تنوع زیستی جهانی (gbif) با داده‌های به دست آمده از بازدیدهای میدانی در سراسر منطقه مورد مطالعه تلفیق شد و سپس متغیرهای محیطی موثر بر توزیع گونه براساس منابع منتشر شده برای ساخت مدل مطلوبیت زیستگاه آن شامل متغیرهای اقلیمی، توپوگرافی (شیب و ارتفاع) و شاخص نرمال شده پوشش گیاهی (ndvi) به عنوان متغیرهای پیش‌‌بینی کننده در مدل‌‌سازی تعیین گردید. به منظور مدل‌‌سازی مطلوبیت زیستگاه از مدل حداکثر آنتروپی در نرم‌افزار maxent استفاده شد. آزمون جک‌نایف برای ارزیابی اهمیت متغیرها در ساخت مدل و تعیین مهم‌ترین متغیرهای تاثیرگذار بر توزیع گونه استفاده شد و کارایی مدل با محاسبه سطح زیر منحنی (auc) مورد ارزیابی قرار گرفت.نتایج: سطح زیر منحنی برای داده‌های آموزش (0.948=auc) نشان داد که کارآیی و قدرت پیش‌بینی مدل‌ حداکثر آنتروپی برای تعیین مناطق مطلوب زیستگاهی گونه دارکوب سبز در سطح بسیار عالی قرار دارد. مدل نهایی به دست آمده نیز نشان داد که عمده زیستگاه‌‌های جنگلی مناسب برای حفاظت در قسمت‌های مرکزی و شرقی جنگل‌های استان گلستان قرار گرفته است. براساس آزمون جک‌نایف متغیرهای شاخص نرمال شده پوشش گیاهی (ndvi)، شیب، هم‌دمایی و تغییرات فصلی بارش به ترتیب تاثیرگذارترین متغیرها برای مطلوبیت زیستگاه گونه شناخته شدند.بحث و نتیجه‌گیری: با توجه به نتایج به دست آمده در مطالعه، مناطق هموار تا شیب متوسط جنگل‌‌های خزری و جامعه درختان بلوط به همراه مناطق با تاج پوشش متراکم برای حفاظت در اولویت شناخته شدند. بنابراین نیاز است با مدیریت جنگل به منظور ایجاد مناطق جنگلی با ویژگی‌‌های ذکر شده، باعث افزایش غنای زیستی در مناطق جنگلی شد که خود موجب پایداری جنگل‌‌ها از لحاظ بوم‌شناختی خواهد گردید.

protecting the forest habitats of golestan province by determining the highsuitability of the green woodpecker (picus viridis) habitat

introduction: hyrcanian forests are known for their rich biological diversity and valuable faunaand flora, are among threatened ecosystems due to the wide level of human activities. woodpeckersare also considered as the indicator of the biodiversity of forest birds and they need a large homerange and thick trees and snags or nesting and feeding. changes in forest structure and canopy willreduce woodpeckers in all forest habitats. therefore, aim of this study is modeling the habitatsuitability of the indicator species of green woodpecker to determine the valuable forestconservation patches in the forests of golestan province.materials & methods: for this, the green woodpecker presence points extracted from the globalbiodiversity information facility (gbif) database were combined with the data obtained from fieldobservations throughout the study area, and then the environmental variables affecting thedistribution of the species based on published sources for the construction of its habitat suitabilitymodel including climatic variables, topography (slope and altitude) and normalized differencevegetation index (ndvi) were determined as predictive variables in the modeling. in order tomodel habitat suitability, the maximum entropy model was used in maxent software, and the dataanalysis of maxent software was done in arcgis. the jackknife index was used to evaluate theimportance of variables in the preparation of the model and to determine the most importantvariables affecting species distribution, and the efficiency of the model was evaluated by calculatingthe area under curve (auc).results: the area under curve for the training data (auc= 0.948) showed that the efficiency andpredictive power of the maximum entropy model for determining the optimal habitat areas of thegreen woodpecker species is at very excellent level. the model, finally obtained, also showed thatthe majority of forest habitats suitable for protection are located in the central and eastern parts ofthe forests of golestan province. based on the jackknife index, ndvi, slope, isothermality andseasonal changes of precipitation were identified as the most influential variables for building thefinal habitat suitability model.conclusion: referring to the results, flat to moderate slope areas of hyrcanian forests and oak treecommunities along with areas with dense canopy were recognized as priority for conservation. it is,therefore, necessary and inevitable to ecologically enrich the forests through forest propermanagement and make them more sustainable ecologically.