مبنای قاعدۀ منبع ثانوی جبران خسارت و کاربرد آن در نظام بیمه (حقوق امریکا و ایران)

با پیدایش نهادهای جدید به‌منظور جبران خسارت زیان‌دیده در حوزۀ مسئولیت مدنی، به‌تدریج نقش نظام عام مسئولیت کم‌رنگ شد. وجود منابع جانبی چون بیمه‌های خصوصی و اجتماعی، صندوق تامین خسارات بدنی، موسسات خیریه و صندوق‌های تعاونی به‌تدریج این مسئله را ایجاد کرد که جمع آنها با عامل زیان به‌منظور جبران خسارت زیان‌دیده چگونه باید صورت گیرد. به‌طور کلی چهار روش به‌منظور مواجهه با این مسئله در دنیا مطرح شد که حقوق کشورهای دنیا هر‌یک را با نظر به سیاست‌ها، اهداف و کارکرد آن انتخاب نموده‌اند. اعمال قاعدۀ منبع ثانوی جبران خسارت یکی از روش‌های جبران خسارت شخص زیان‌دیده در حوزۀ مسئولیت مدنی است که نزدیک به دو قرن پیش به‌عنوان یک قاعدۀ عام در حقوق امریکا رسمیت یافت و یکی از اصول دکترین حقوق کامن‌لا شد. شناخت این قاعده ما را به آنجا می‌رساند که بدانیم دلیل ایجاد این روش برای جبران خسارت چه بوده و بر چه مبنایی استوار است و افزون بر آن، بتوانیم کاربرد این روش را در نظام بیمه شناسایی کنیم. در این مقاله ضمن تشریح قاعدۀ منبع ثانوی، استدلال‌های موافق بر قاعده در حقوق امریکا و ایران مورد بررسی گرفته و اعمال آن با موارد خاصی از بیمه تطبیق داده شده است.

the basis of the collateral source principal of compensation and its application in the insurance system (american and iranian law)

with the appearance of new institutions to compensate injured parties for civil liability, the role of the general liability system gradually diminished. the existence of collateral sources such as private and social insurances, physical injuries compensation fund, charitable institutions, cooperative funds, etc, gradually created the issue of how they should be combined with the agent to compensate the injured party. in general, four methods were proposed to face and deal with this problem in the world, and the countries’ laws of the world have chosen each one according to its policies, goals, and functions. applying the collateral source rule of compensation is one of the methods of compensation for injured party about civil liability, which was formalized as a general rule in american law nearly two centuries ago and is one of the doctrine principles of common law. knowing this rule leads us to know what was the reason for the creation of this compensation method and on what basis it is based, and in addition, we can identify the application of this method in the insurance system. in this article, while explaining the rule of collateral source, reasoning the rules in favor of the rule in american and iranian law have been examined and their application has been adapted in certain cases of insurance.