نابسندگی فرایند نهادینه شدن نظام ارتباطی جامعه ایران عصر مغول

پس از حاکمیت یافتن مغولان بر سرزمین ایران، ضرورت پیوستگی بین جوامع در مناطق گوناگون این قلمرو در دستور کار دولت قرار گرفت. انتقال فرامین دولتی، اخذ مالیات و آمد و شد سفیران خارجی از جمله الزاماتی بود که ایلخانان را به اتخاذ سیاست‌هایی برای تسهیل نظام ارتباطی در قلمرو خود وا داشت. مهم‌ترین مسیر ارتباطی این قلمرو از خراسان تا آذربایجان بود که طی تهاجمات اولیه مغولان بسیاری از این آبادی‌ها ویران و تعداد زیادی از ساکنان این مناطق کشته شدند. به این ترتیب با کاهش شدید جمعیت، تامین آذوقه برای بسیاری از نهادهای اجتماعی در این مسیر ناممکن شد و نظام یام به قلمرو لشکری متکی شد. سنت قدیمی یام در مغولستان وآسیای مرکزی موجب شد، ایلخانان در امتداد آن نظام ارتباطی، یام‌‌ خاص خود را در ایران پیاده کنند. امّا این نظام نتوانست دوام بیاورد و با وجود اصلاحات غازانی که شامل سروسامان دادن به یام‌ها هم شده بود، با فروپاشی دولت ایلخانان به سرعت این نظام ارتباطی از هم گسست. پژوهش حاضر با روش تاریخی و نگرش کارکردی و با رویکرد توصیفی- تحلیلی به چگونگی به کارگیری نظام یام مغولی و فروپاشی آن در ایران پس از سلطه مغولان و حاکمیت ایلخانان بر این سرزمین می‌پردازد.

inadequacy of the institutionalization process of iranian society's communication system in the mongol era

after the mongols gained control over the land of iran،the necessity of continuity between societies in various regions of this territory was placed on the government's agenda. the transmission of government decrees،collection of taxes،and the movement of foreign ambassadors were among the requirements that forced the ilkhanate to adopt policies to facilitate the communication system in their territory. the most important communication route of this territory was from khorasan to azerbaijan،which during the initial mongol invasions destroyed many of these settlements and killed a large number of residents of these areas. thus،with the sharp decrease in population،it became impossible to provide supplies for many social institutions on this route،and the yam system relied on the military territory. the old tradition of yam in mongolia and central asia led the ilkhanate to implement their own yam in iran along that communication system. however،this system could not last،and despite the ghazan reforms that included organizing the yams،this communication system quickly fell apart with the collapse of the ilkhanate government. the present study،using a historical method and a functional perspective،and a descriptive-analytical approach،examines how the mongol yam system was used and its collapse in iran after the mongol domination and the ilkhanate rule over this land.