تکوین نظری مفهوم فرودست از منظرآنتونیو گرامشی و سنجش آن با فرآیند تاریخی شکل گیری طبقات فرودست در ایران (13291357 ش)

نخستین بار آنتونیو گرامشی، متفکر مارکسیست ایتالیایی، تبیین و توضیح منطقی مفهوم فرودست را در مطالعات تاریخ اجتماعی ارائه داد. اگرچه قبل از او متفکرینی چون هگل و مارکس در آثارشان از اقشاری با نام تهی دستان، و لومپن پرولتر نام برده، اما هیچ کدام موفق به طرح صورت بندی نظری جامع از کنش هاو روابط آنان با سایر طبقات موجود در سطح جامعه سرمایه داری تحت عنوان فرودست نشده بودند. گرامشی در چرخشی نسبت به سنت های نظریه مارکسیستی پیش از خود که دیدگاهی انفعالی را نسبت به عاملیت فرودستان اتخاذ می نمودند، فعالیت ها و سنت های مبارزاتی طبقات فرودست را به عنوان عاملی تعیین کننده در عرصه مبارزات سیاسی و فرهنگی کلیت روابط طبقاتی جامعه جهت فراهم آوردن بستری برای تغییر و بهبود شرایط زیست این طبقات به شمار می آورد. وی در آثار خود عبارت ((خودجوشی)) را که فاقد ساختار سازماندهی، برنامه ریزی و رهبری آگاهانه بود، به عنوان نقطه کانونی و عنصری برجسته در تعریف طبقات فرودست در سلسله مراتب نظام طبقاتی جامعه قلمداد می کرد. در پژوهش پیش رو، ابتدا به تبیین و ارائه چهارچوب نظری مفهوم فرودست از نقطه نظر گرامشی و افتراق آن با اندیشمندان پیش از وی پرداخته و سپس در ادامه با شرح فرآیند تاریخی شکل گیری و تثبیت فرودستان ایرانی، به این پرسش پاسخ داده خواهد که تا چه اندازه ساخت مفهوم فرودست در جغرافیای تاریخی و سیاسی اروپا با شرایط تکوین و شکل گیری طبقات فرودست در بستر تاریخ روابط سیاسی، اقتصادی واجتماعی ایران معاصر تطبیق می نماید.

the theoretical development of the concept of subalternity from the point of view of antonio gramsci and its comparison with the historical process of the formation of the subaltern classes in iran (1950- 1979)

it was antonio gramsci, who, for the first time, introduced a logical explanation of the concept of the subaltern into social history studies. before him, of course, thinkers such as hegel and marx had discussed social classes such as the masses and lumpen proletarians in their works. gramsci, however, in a reaction to the traditions of the marxist theory before him—which had adopted a passive view towards the agency of the subaltern— viewed the activities, actions of the subaltern as a determining factor in the political and cultural struggles of the society as a whole in order to provide a platform for change and the improvement of the living conditions of these classes.he considered the term &spontaneity&, which lacked the structure of organization, planning and conscious leadership, as a focal point and a prominent element in defining the term “subaltern” in the hierarchy of the class system of society.in this research, first the theoretical framework of the concept of the subaltern from gramsci’s point of view and its differences with those of the thinkers before him will be explored. and after describing the historical process of the formation and consolidation of the iranian subaltern, an answer to the question “ to what extent the construction of the concept of the subaltern in the historical and political geography of europe is compatible with the conditions of the formation of the subaltern classes within the context of the history of political and economic relations of contemporary iran?” will be attempted.