نقش طبقه زمین‌دار در انتخابات مجلس چهاردهم شورای ملی (1322 ش/ 1943 م)؛ مورد مطالعه: حوزه انتخابیه شهرضا

به دنبال اشغال ایران توسط متفقین در شهریور 1320 ش/ آگست 1941 م، طبقه زمین‌دار، ضعف دولت مرکزی در فضای آشفته جنگ جهانی دوم را غیمت شمرد تا به تحکیم موقعیت اجتماعی خود پرداخته و سهم بیشتری در مناسبات قدرت کسب کند. نمود بارز این پدیده در انتخابات مجلس چهاردهم شورای ملی به وقوع پیوست، جایی که با استعفای رضاشاه و تفویض سلطنت به ولیعهد جوان، خلاء استبداد متمرکز پیشین، فضا را برای ظهور مجدد خان‌سالاری‌های پراکنده و نقش‌آفرینی ملاکان محلی در انتخابات مجلس مهیا کرده بود. پژوهش حاضر با رویکردی توصیفی- تحلیلی و تلفیق دو روش کیفی و کمی، بر پایه اسناد منتشر نشده آرشیو مجلس شورای اسلامی، نشان می‌دهد که چگونه سرنوشت انتخابات مجلس چهاردهم، در بسیاری از حوزه‌ها به دست ملاکین افتاد و چهره‌هایی جدید از طبقه زمین‌دار برای نخستین بار به نمایندگی مجلس رسیدند. این مقاله با مطالعه موردی حوزه انتخابیه شهرضا بر پایه اسناد منتشر نشده آرشیو مجلس شورای اسلامی، به ارائه تحلیل آماری از نحوه توزیع تعرفه و اخذ رای در این حوزه انتخابیه می‌پردازد. مسئله اصلی این پژوهش آن است که چگونه نامزد شهرضا با داشتن جمعیت رای‌دهنده کمتر نسبت به نامزد مردم لنجان به مجلس شورای ملی راه یافت. یافته‌ها موید این فرضیه تحقیق است که طبقه زمین‌دار محلی شهرضا، با دخالت‌های فراقانونی برای پیروزی کاندیدای مورد نظر خود، نه تنها آزادی‌های حداقلی و سلامت انتخابات را مخدوش نمود، بلکه عملاً بخش عمده‌ای از رای‌دهندگان منطقه لنجان را نیز، از حق طبیعی مشارکت در انتخابات محروم ساخت.

the role of the landowner class in fourteenth term of national consultative assembly election (1943 a.d); case study: shahreza constituency

after the occupation of iran in august 1941 a.d by the allies, the landowner class, found opportunity to rebuild its social position and gain more share in political relations. the fourteenth term of the parliamentary election was the most obvious appearance of this phenomenon. following the resign of reza shah in favor of the crown prince, the absence of centralized dominant power, prepared the space for the re-emergence of scattered landowners and interfering in the parliamentary elections.this study has a descriptive-analytical approach and used mixed qualitative and quantitative methods. the paramount aim is to reveal how the elections of the 14th parliament fell into the hands of the lords and new characters from the local landowner class became member of parliament. the article used statistical analysis of the distribution of tariffs and votes which was extracted from shahreza constituency election’s unpublished documents kept in the national parliament archives. the main question of this research is how the shahreza candidate got into the national assembly with a lower voter turnout than the lenjan candidate. the findings show that major local landowners, to victory of their preferred candidates, not only violated the election rules but also effectively deprived the majority of voters in lenjan region of their right to participate in the election.