تبیین وضعیت مسکن کارگران و تصویب نخستین مصوبه ساخت و تهیۀ مسکن برای طبقه کارگر در ایران (1320- 1332/ 1941-1953)

با تاسیس سلسله پهلوی در سال 1304/ 1925 و اتخاذ سیاست نوسازی اقتصادی و به تبع آن احداث کارخانه‌ها و صنایع ماشینی، نخستین هسته‌های کارگر صنعتی در ایران ظهور کرد. بخش اعظم کارکنان این کارخانه‌های نوپا را پیشه‌وران، کشاورزان، عشایر و بیکارانی تشکیل می‌دادند که داوطلبانه و بعضاً به اجبار از روستا‌ها و شهرهای کوچک به مراکز صنعتی مهاجرت کرده بودند. برای این کارگران فرصت اشتغال فراهم شده بود، اما برای اسکان آنان هیچ فکر و برنامه‌ای در نظر گرفته نشده بود؛ در نتیجه با چالش بزرگی به نام مسکن روبه‌رو شدند. به ناچار با سکونت کارگران در مناطق پیرامونی شهرها، برای نخستین‌بار زاغه‌نشینی و محله‌های وسیع کارگرنشین در حاشیه شهرهای بزرگ و نفت‌خیر شکل گرفتند. این محله‌ها و خانه‌هایی که کارگران در آن زندگی می‌کردند اغلب فاقد امکانات لازم برای زندگی معمولی بودند. خیل عظیم کارگران مهاجر به شهرهای بزرگ، عدم توازن میان عرضه و تقاضای مسکن، فقدان بستر‌ها و زیرساخت‌های لازم، سوء مدیریت و بی‌برنامه‌ای دولت در زمینه اسکان و تامین نیازهای این مهاجران تازه‌وارد، دولت را با چالش اساسی مواجه کرد که در حل آن ناکام ماند. یافته‌های این تحقیق که برپایۀ روش ترکیبی علّی- عقلانی و عمدتاً بر اساس جراید معاصر نگاشته شده، نشان می‌دهد که تنها پس از سقوط رضاشاه در پی حمله متفقین و پیدایش فضای نسبتاً باز سیاسی، فعالیت گسترده گروه‌های چپ‌گرا و حامی کارگران و تبدیل تقاضای مسکن کارگران به مطالبه‌ای عمومی، موجب شد نخستین گام‌ الزام‌آور در باب تصویب ساخت مسکن توسط مجلس شورای ملی در سال 1327/ 1948 برداشته شود.

the condition of workers’ housing and the enactment of the first law for construction and provision of housing for the proletariat in iran (1941-1953)

the conflict between maintaining the status quo and undertaking modernization was stabilized in favor of modernization with the establishment of the pahlavi dynasty in 1925/1304, and the modernization of iran, especially in the economic field, began its accelerated course. economic modernization, focusing on the construction of new factories, especially from 1943/1313 to 1941/1320, gradually led to the emergence of the first new industrial worker nuclei in iran. the new economic policy, based on the concept that industry is equal to factory, caused the government to neglect the agricultural sector, pastoralism, and local small industries. this led to a decrease in the tribal population, farmers in villages, and craftsmen in small towns; because a significant portion of artisans, craftsmen, and farmers were gradually removed from the production cycle due to the spread and use of machine industries, and they voluntarily and sometimes forcibly moved to large cities in search of jobs and ended up in fledgling industrial factories.the increasing migration of workers from rural areas, small towns and tribal areas to large cities where new industries were established brought about rapid changes in the demographic structure, and the first workers’ settlements were formed in the aforementioned cities. naturally, the aforementioned cities lacked the necessary infrastructure to accept and respond to the basic needs of workers, such as housing, medical, sanitary and educational services. although at that time, migrant workers did not pay attention to medical and educational services, they could not ignore housing as their main place of living. although this had been experienced mostly in western europe as the origin of new industries, neither reza shah nor the advisors and implementers of the plans to create new industries had the slightest understanding and knowledge of the european experience and as a result they were forced to experience the experience again. the undeniable necessity of providing housing and a place to live forced the workers to create the first slums and urban slums in the history of iran by settling irregularly on the outskirts of cities. settlements that lacked the first and most essential living facilities.