قحطی های پنج گانه در قلمرو آل مظفر؛ علل و پیامدها

عصر فترتِ یعنی دوره مابین سقوط ایلخانان تا برآمدن تیموریان، به واسطه نبود حکومت مرکزی و پیدایی چندین سلسله محلی، پیآمدهای زیانباری برای ایران‌زمین و زندگی ایرانیان داشت. تاوان این اوضاع سیاسی آشفته و تکیه سلسله‌های محلی به شمشیر برای تثبیت قدرت و توسعه قلمرو را عمدتاً مردم عادی پرداختند که مجبور به تحمل جنگ، کشتار، غارت، ویرانی، قحطی و گرسنگی در این دهه‌های پرآشوب بودند. در این شرایط، نواحی مرکزی و جنوبی ایران که تحت حکمرانی آل مظفر(795- 718ق) قرار داشت، پنج قحطی را از سرگذراند. پرسش اصلی این تحقیق که با روش توصیفی-تحلیلی و با تکیه بر منابع کتابخانه‌ای به‌ویژه تواریخ محلی به انجام رسیده، این است که این قحطی ها به چه علل پدید آمدند؟ و چه پیآمدهایی برجای گذاشتند؟ یافته‌های این پژوهش، گویای آن است که برخی از علل طبیعی چون خشکسالی یا بارش سنگین نزولات جوی، و برخی علل غیرطبیعی یا انسانی مانند جنگ‌ها و لشکرکشی‌های پیاپی، محاصره مکرّر و طولانی شهرها، بی‌کفایتی زمامداران و فقدان احساس مسئولیت آنان، از عوامل عمده پیدایی و بسط و تشدید قحطی‌های پنج‌گانه در گستره جغرافیایی حکومت آل مظفر است. همچنین، تضعیف فاحش اسباب معیشت مردم، کاهش جمعیت، تشدید مرگ و میر، مهاجرت، فقر و گرسنگی، سوء تغذیه و تنزل اخلاق، از پیآمدهای این قحطی‌ها بوده است.

the five famines in muzaffarids era; causes and consequences

the period of time between collapse of ilkhānids and the rise of timūrid is called interregnum. lack of a central government and the rise of several local dynasties had adverse outcomes for iran and its people. such chaotic political situation and tendency of local dynasties for consolidation of their power and development of their territory made people tolerate war, massacre, plunder, destruction, famine, and starvation during those turbulent decades. southern and central regions of iran being under the rule of muzaffarids (718-795/1318-1336) experienced five famines. this descriptive-analytical study has been done relying on library resources especially local histories. it aimed at answering the following question: why did such famines happen? and what were their outcomes? the findings show that some natural causes including drought or heavy rainfalls and some unnatural or human causes such as continuous wars and military campaigns, laying prolonged siege to cities, incompetent rulers and their irresponsibility were some of main causes for occurrence of five famines in geographical scope of muzaffarids government. weakening people’s livelihood, population downgrade, increase in morality, immigration, poverty, and starvation, malnutrition, and moral degradation were some of consequences of these famines.